Xitoy rahbari Si Szinpin, Rossiya Prezidenti Vladimir Putin va AQSh Prezidenti Donald Tramp o‘rtasidagi misli ko‘rilmagan uch tomonlama uchrashuvni kelasi hafta Shenchjenda bo‘lib o‘tadigan APEC sammiti doirasida o‘tkazish ehtimoli muhokama qilinmoqda, deya xabar beradi rasmiylar va OAV. Pekin uchrashuvni hali tasdiqlaganicha yo‘q, biroq Xitoy Tashqi ishlar vazirligi vakili hukumat tegishli tomonlar bilan «aloqada» ekanini aytdi, Rossiya vakili esa «muvofiqlashtirish» ishlari davom etayotganini bildirdi. Bu ehtimoliy uchrashuv dunyoning uch yirik davlati rahbarlarini Ukraina urushi, savdo ziddiyatlari va global tartib haqidagi qarama-qarshi qarashlar fonida bir stolga yig‘ishi mumkinligi sababli xalqaro e’tiborni tortdi.
Asosiy faktlar: Pekin, Moskva yoki AQSh rejimi tomonidan rasmiy tasdiq berilmagan. Tramp Florida aeroportida jurnalistlarga APEC doirasidagi uchrashuvlardan biri Putin va Xi bilan bo‘lishi mumkinligini «o‘ylashini» aytdi. Xitoy va Rossiya rasmiylari faqat aloqa va muvofiqlashtirish borligini ma’lum qildi; OAV esa uchrashuvni «yangi Yalta» deb atashni boshladi, ammo kun tartibi noaniqligicha qolmoqda.
G‘oya o‘tgan oy Putin va Tramp o‘rtasidagi telefon suhbatida ilk bor ko‘tarilgani, The Wall Street Journal xabariga ko‘ra, Rossiya rahbari uchrashuvda Ukrainadagi urushni tugatish masalasini muhokama qilmoqchi bo‘lgan. Rossiya 2022-yil fevralida Ukrainaga keng ko‘lamli bostirib kirishni boshlaganidan buyon Putin Kiyev rejimi ittifoqchilari, xususan, Jo Bayden boshchiligidagi avvalgi AQSh rejimi tomonidan yillar davomida diplomatik boykotga uchragan. Shu sababli Xi va Tramp bilan suratga tushish imkoniyati Moskva uchun aniq kelishuvga erishilmasa ham, katta diplomatik yutuq bo‘lardi. Xitoy uchun esa hisob-kitoblar murakkab: Pekin o‘zini global barqarorlikning uzoq muddatli tayanchi sifatida ko‘rsatishga intilmoqda va Rossiyaning Ukraina urushiga ochiq bog‘lanib qolishni istamaydi.
Tramp yakshanba kuni jurnalistlarga bergan qisqa izohida ehtimoliy uchrashuv haqida so‘ralganda Rossiyaning Ukrainadagi urushini tilga olishdan qochdi, faqat «Eron» va «yadrosizlanish»ni mumkin bo‘lgan mavzular sifatida keltirdi. Xitoy Tashqi ishlar vazirligi hafta boshida muzokaralarning mazmuni haqida so‘ralganda «ma’lumot yo‘q» dedi. Yevropa tashqi aloqalar kengashining Osiyo siyosati bo‘yicha mutaxassisi Alitsiya Baxulska DW nashriga Pekin AQSh va Rossiya bilan uch tomonlama uchrashuvdan «aniq bezovta» ekanini, Xitoy bayonotlaridagi noaniqlik «ataylab» bo‘lishi mumkinligini aytdi. Uning fikricha, Pekin «Yalta 2.0» degan qolipning salbiy imidj oqibatlarini biladi, garchi bu tarixiy taqqoslash noaniq bo‘lsa ham.
Mezbon sifatida Xitoy nozik muvozanatda turibdi. Rossiya va Xitoy ko‘p masalalarda keng miqyosda yondosh qarashlarga ega bo‘lsa-da, Pekin Yevropa rejimi bilan iqtisodiy aloqalarni qayta muvozanatlash ustida ishlamoqda. Yevropa rejimi rasmiylari Ukrainadagi urush Kiyev rejimi yoki Bryussel ishtirokisiz muhokama qilinadigan sammitdan norozi bo‘lishi ehtimoli katta. Agar uchrashuv o‘tkazilsa, u APEC doirasidagi yirik diplomatik tomoshabop voqeaga aylanishi mumkin, biroq tasdiqlanmagan kun tartibi, AQSh niyatlaridagi noaniqlik va yevropalik sheriklarni uzoqlashtirish xavfi Pekinning ommaviy bayonotlarini ehtiyotkor va ataylab noaniq saqlashiga olib keladi. Keyingi signallar yaqin kunlarda APEC tashkilotchilari hamda Xitoy, Rossiya va AQSh rasmiylaridan kutilmoqda.
Source: www.dw.com