United Launch Alliance (ULA) kompaniyasining Vulcan raketasi beshinchi marta uchirilishi chog‘ida avariya yuz berdi. Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, parvoz natijasida 40 ta yirik sun’iy yo‘ldosh yo‘qotilgan. Hodisa AQShda harbiy va tijoriy yuklarni orbitaga olib chiqish jadvalini kechiktirishi, shuningdek, Oy dasturi rejalariga salbiy ta’sir qilishi mumkin. ULA va Blue Origin hodisa bo‘yicha ma’lumotni shoshilmay oshkor qilmoqda; ikki kompaniya ham avariya sabablarini birgalikda o‘rganayotganini tasdiqladi.
Asosiy faktlar: ULA’ning Vulcan raketasi beshinchi parvozida avariyaga uchradi va 40 ta yirik sun’iy yo‘ldosh yo‘qotildi. ULA hamda Blue Origin avariya sabablarini birgalikda tekshirmoqda, FAA nazorati ostidagi ish hali eng dastlabki bosqichda. Parvozlar kamida yarim yilga to‘xtatilishi va AQShning harbiy hamda tijoriy missiyalariga ta’sir qilishi mumkin.
Bu Vulcan raketasining 2024-yil yanvardagi ilk parvozidan buyon beshinchi uchirilishi edi. Avvalgi ikkita parvoz chog‘ida qattiq yoqilg‘ili tezlatkichlar soplolarida muammolar yuzaga kelgan. Biroq har ikki holatda raketa tortish kuchining pasayishi va asimmetriyasini qoplab, foydali yukni belgilangan orbitaga olib chiqa olgan. Shu turdagi nosozlik ikkinchi marta takrorlangach, Vulcan’dan foydalanishni to‘qqiz oyga to‘xtatishga to‘g‘ri kelgan. Joriy avariya ushbu raketaga bo‘lgan ishonch va AQShning kosmik dasturlari jadvaliga yana savol tug‘diradi.
Ikki mustaqil manbaning so‘zlariga ko‘ra, tekshiruv ‘nihoyatda murakkab’ va hali eng dastlabki bosqichda turibdi. Dastlabki ma’lumotlar nosozlik dvigatellarning o‘zida emas, raketaning tizimlarida yuz bergan bo‘lishi ehtimoli yuqori ekanini ko‘rsatmoqda. Xususan, muammo dvigatellarga metan va suyuq kislorod yetkazib berish tizimlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. ULA muhandislari Blue Origin ishlab chiqargan ikkita BE-4 dvigateldan biri startdan ko‘p o‘tmay kamroq tortish kuchi hosil qila boshlaganini va birinchi bosqich ishi tugaguniga qadar nominal rejimga qaytmaganini ko‘rib chiqmoqda.
Kuchli yaqinlashtirish imkoniga ega kuzatuv kameralari yozuvlariga qaraganda, qattiq yoqilg‘ili tezlatkichlar ajralganidan keyin — startdan taxminan ikki daqiqa o‘tgach — dvigatellardan birining shu’lasi ikkinchisinikiga nisbatan biroz xiraroq ko‘ringan. BE-4 dvigatellarining nosimmetrik ishlashi raketaning fazodagi holati keskin o‘zgarishiga sabab bo‘lgan bo‘lishi ham mumkin. Bosqichlar ajralishidan sal avval ULA telemetriya ma’lumotlari asosida real vaqt rejimida yaratgan parvoz animatsiyasida shunday harakat kuzatilgan. Bu ma’lumotlar hozircha yakuniy xulosa emas.
Tekshiruvni AQSh rejimining Federal fuqarolik aviatsiyasi boshqarmasi (FAA) nazorati ostida ULA olib bormoqda. Mutaxassislar hozircha avariya sabablari bo‘yicha yakuniy xulosa chiqarish mumkin emasligini ta’kidlamoqda. So‘nggi avariya tufayli raketa parvozlari kamida yarim yilga, ehtimol bundan ham uzoqroq muddatga to‘xtatilishi mumkin. Uchirishlarning kechikishi eng ko‘p AQSh rejimining Kosmik kuchlariga ta’sir qiladi: Vulcan orqali orbitaga chiqarilishini kutayotgan harbiy va milliy ahamiyatga ega foydali yuklar to‘planib qolgan. Keyingi qadamlar avariya sabablarini aniqlash va xavfsiz parvozlarni tiklashdan iborat.
Source: kun.uz