Avstraliyalik olimlar oddiy liftning muvozanatlovchi yukini (posangisini) harakatlantirib, gravitatsion maydon orqali xabar uzatishga muvaffaq bo‘ldi; g‘isht devor ortida joylashgan gravimetr signalni qayd etib, tadqiqotchilar kodlangan «Gravity» so‘zini qayta tiklashdi. Kvinslend universiteti fizigi Metyu Devis boshchiligidagi jamoa shu tariqa elektromagnit to‘lqinlarga bog‘liq bo‘lmagan, oddiy materiallar bilan to‘sib bo‘lmaydigan aloqa kanali imkoniyatini tajribada namoyish etdi.
Asosiy faktlar: Metyu Devis boshchiligidagi avstraliyalik fiziklar oddiy lift posangisini uzatgich, gravimeterni esa qabul qilgich sifatida ishlatdi; g‘isht devor ortida qayd etilgan signal orqali «Gravity» so‘zini 49 bitli ikkilik ketma-ketlik sifatida tiklashdi; usul elektromagnit to‘lqinlar susaytiriladigan yoki to‘sib qo‘yiladigan muhitlarda muqobil aloqa imkoniyatini ko‘rsatadi.
Hozirgi simsiz aloqa tizimlarining deyarli barchasi elektromagnit to‘lqinlardan foydalanadi: radioto‘lqinlar, mikroto‘lqinlar, yorug‘lik va elektromagnit nurlanishning boshqa turlari muayyan konstruksiyalar yordamida sezilarli darajada susaytirilishi yoki deyarli butunlay to‘sib qo‘yilishi mumkin. Masalan, barcha tomondan berk va elektr tokini o‘tkazuvchi materialdan yasalgan Faradey qafasi radiosignallarni to‘sishi mumkin; beton va g‘isht ham radioto‘lqinlarni sezilarli darajada susaytiradi. Shuning uchun baʼzan odatdagi simsiz aloqadan foydalanib bo‘lmay qoladi va tadqiqotchilar elektromagnit bo‘lmagan kanallarni o‘rganishga majbur bo‘ldi.
Fiziklar gravitatsiyadan foydalanishni taklif qildi: massaga ega har qanday jism o‘z atrofida gravitatsion maydon hosil qiladi va jism ikki holat o‘rtasida siljitilsa, atrofdagi maydon biroz o‘zgaradi; massaning joylashuvi o‘zgarganda fazoning har bir nuqtasidagi gravitatsion tezlanish ham o‘zgaradi va bu o‘zgarishlarni yetarlicha sezgir gravimetr — erkin tushish tezlanishini yuqori aniqlikda o‘lchaydigan asbob — yordamida qayd etish mumkin. Shu tariqa jism uzatgich, gravimetr esa qabul qilgich vazifasini bajarishi mumkin; agar oldindan jismning bir holati nolni, ikkinchisi esa birni bildirishi belgilab olinsa, eng oddiy ikkilik aloqa tizimi hosil bo‘ladi. Tajribada fiziklar alohida qurilma yasash o‘rniga oddiy lift posangisidan foydalandi: posangi kabina massasini va tashilayotgan yuk massasining bir qismini muvozanatlaydi, kabina ko‘tarilganda pastga tushadi va aksincha; posangini ikki holat o‘rtasida siljitib, uning atrofidagi gravitatsion maydonni o‘zgartirgan. Posangining pastki holati ikkilik tizimdagi nolga, yuqori holati esa birga mos deb belgilangan, natijada lift harakati nollar va birlar tizimiga aylantirilgan. «Gravity» so‘zini kodlash uchun yetti bitli kod ishlatilgan va bu so‘z 49 bitdan iborat quyidagi ketma-ketlikni hosil qilgan: 1000111 1110010 1100001 1110110 1101001 1110100 1111001.
Tajriba gravitatsion aloqaning nazariy va texnik imkoniyatini ko‘rsatsa-da, uning amaliy qo‘llanilishi murakkab bo‘lib qoladi: signal juda kuchsiz va uni qayd etish uchun yuqori sezgir asboblar talab qilinadi, shu bois bu yo‘l hozircha elektromagnit aloqani to‘liq almashtira olmaydi. Biroq tajriba gravitatsion maydon orqali axborot uzatish mumkinligini isbotlagani uchun kelgusida sezgirlikni oshirish, massani boshqarish va kodlash usullarini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha tadqiqotlar kutilmoqda; ayniqsa elektromagnit to‘lqinlar to‘sib qo‘yilgan muhitlarda muqobil kanal sifatida gravitatsion aloqa qanday rivojlanishi ilmiy hamjamiyat eʼtiborida qoladi.
Source: kun.uz