Paleontologlar hozirgi Angliya hududida taxminan 230 million yil avval chuchuk suvli ko‘lda yashagan akula qarindoshining skelet qoldiqlarini batafsil o‘rgandi; olimlarning taxminiga ko‘ra, bu ko‘l Perm davridagi ommaviy qirilishdan omon qolgan qadimiy to‘g‘ayli baliqlar guruhining so‘nggi boshpanasi bo‘lgan bo‘lishi mumkin va topilma qadimiy suv ekosistemlarini tushunishga yangi qarash beradi.
Asosiy faktlar: Keuperodus brodiei nomli qadimiy baliqning skelet qismlari 230–234 million yil avvalgi qatlamlardan topilgan; olimlar oltita to‘g‘ay fragmentini rentgen tomografida tekshirib 3D modellar yaratgan; topilma bioRxiv.org platformasidagi preprintda e’lon qilingan va ilgari bu tur haqida faqat alohida toshga aylangan tishlar ma’lum edi.
Hozirgi akulalar chuchuk suvda uzoq qolmaydi, chunki ularning qon tarkibi va modda almashinuvi bunday muhitga moslashishi uchun jiddiy o‘zgarishi kerak. Biroq tadqiqotchilar aniqlaganidek, ushbu qadimiy qarindosh yirik chuchuk ko‘lda yashagan; bu esa qadimiy to‘g‘ayli baliqlarning ekologik moslashuvi, evolyutsion tarixi va trias davridagi suv havzalarining biologik xilma-xilligini qayta baholashga imkon beradi.
Birmingem universiteti paleontologlari Keuperodus brodieining saqlanib qolgan skelet qismlarini ilk bor batafsil o‘rgandi; ilgari bu qirilib ketgan qarindosh haqida faqat alohida toshga aylangan tishlar orqali ma’lumot mavjud edi. Qoldiqlar Uorikşir grafligidagi Shrewley qishlog‘i yaqinida, Grand-Yunion kanali bo‘yidagi qadimiy qumtosh qatlamlaridan topilgan va XIX asrda mahalliy ruhoniy hamda havaskor geolog Piter Bellinjer Brodi tomonidan to‘plangan; tur uning sharafiga nomlangan.
Bugun topilmalar Uorikşir muzeyi va Londondagi Tabiiy tarix muzeyi fondlarida saqlanadi; tomografiya Keuperodus brodieining jag‘lari o‘ziga xos ekanini va bosh suyagi asosidagi qon tomirlari deyarli butunlay to‘g‘ay ichida joylashganini ko‘rsatdi. Febodontidlar turkumiga mansub qadimiy baliqlarda, jumladan devon davrida yashagan Phoebodus saidselachusda ham shunday tuzilish kuzatilgan, bu esa qadimiy tuzilmalarning evolyutsion bog‘liqligini ko‘rsatadi.
Anatomik tahlil Keuperodus brodieini qadimiy febodontlarga yaqin va hozirgi akula hamda skatlarga qarindosh, ammo qirilib ketgan evolyutsion tarmoqlardan biriga mansub ekanini ko‘rsatdi; shu sababli uning qarindoshlari Perm davridagi ommaviy qirilishdan omon qolgan qadimiy to‘g‘ayli baliqlar guruhiga kirgan. Topilma hozircha preprint sifatida e’lon qilinganligi bois, tadqiqotchilar keyingi bosqichda qolgan fragmentlarni tasniflashi, boshqa trias davri qoldiqlari bilan solishtirishi va natijalarni ilmiy nashr orqali tasdiqlashni davom ettirishi kutiladi.
Source: kun.uz