Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Jenevada BMTning Muayyan An'anaviy Qurollar to‘g‘risidagi konvensiyasi ishtirokchilar konferensiyasi yakunlandi: 128 davlat vakillari halokatli avtonom qurol tizimlari, ommaviy axborot vositalarida «qotil robotlar» deb ataluvchi tizimlar ustidan nazoratni kuchaytirish bo‘yicha majburiy huquqiy taqiqni qabul qila olmadi. Muzokaralar shanba kuni yakunlandi va delegatlar keyingi ikki yil davomida yangi qoidalarni ishlab chiqish uchun qo‘shimcha muhokamalarni boshlashga kelishib oldi; yakuniy hujjatning 2028-yilga qadar tayyorlanishi kutilmoqda. Bu qaror xalqaro xavfsizlik, gumanitar huquq va qurol nazorati doirasidagi munozaralarni kuchaytiradi, chunki avtonom tizimlar insonning yakuniy o‘t ochish qarorisiz nishonni tanlash va yo‘q qilish qobiliyatiga ega bo‘lishi mumkin.

Asosiy faktlar: 128 davlat vakillari Jenevada bir hafta davomida muzokara olib bordi; deyarli 100 davlat majburiy huquqiy kelishuv bo‘yicha muzokaralar boshlashni talab qildi; BMT Bosh kotibi António Guterres, Papa Leo XIV va Xalqaro Qizil Xoch qo‘mitasi taqiqni qo‘llab-quvvatladi; AQSh rejimi, Rossiya va Isroil rejimi esa mandatga qarshi chiqqan davlatlar qatorida bo‘ldi.

Bu voqea qurol nazorati sohasidagi kengroq ziddiyatni aks ettiradi: avtonom qurol tizimlari sun'iy intellekt, sensorlar va algoritmlar yordamida inson aralashuvisiz nishonlarni aniqlash, kuzatish va yo‘q qilishga qodir bo‘lishi mumkin. Tarafdorlar bunday qurollar urush qonunlariga rioya etish, javobgarlik va insoniy nazorat masalalarini keskinlashtiradi, deb hisoblaydi; qarshi tomonlar esa texnologik rivojlanish va mudofaa ehtiyojlarini tilga oladi. Konferensiya dushanbadan boshlab davom etdi va shanba kuni ertalab yakunlandi; muzokaralar bir necha soat davom etgan tungi parleylardan so‘ng «zaiflashtirilgan» natija bilan tugadi, deb baholadi huquq himoyachilari.

Konferensiyaning shveytsariyalik raisi Julien Thoni matbuotga ma'lum qilishicha, 128 davlat «halokatli avtonom qurol tizimlari bo‘yicha xalqaro hujjatni ishlab chiqishni boshlashga kelishdi, bu jarayon keyingi ikki yil davomida olib boriladi». U hatto «bugungi chuqur bo‘linib ketgan dunyoda» ham ko‘p tomonlama diplomatiya «konkret natijalar» bera olishini ta'kidladi. Stop Killer Robots koalitsiyasi, 300 dan ortiq tashkilotni birlashtirgan global tarmoq, esa hujjat «majburiy huquqiy hujjatga aniq yo‘l ko‘rsatmaydigan suyultirilgan mandat» ekanini bildirdi. AFP agentligi koalitsiya so‘zlaridan iqtibos keltirib, «95 dan ortiq davlat kelishuvni qo‘llab-quvvatladi, so‘nggi soatlarda esa oz sonli davlatlar mandatni zaiflashtirib, yakuniy hujjatning huquqiy maqomi bo‘yicha noaniqlik kiritdi», deb yozdi.

Kelgusi ikki yil davomida delegatlar avtonom qurol tizimlari bo‘yicha xalqaro hujjatning mazmuni, huquqiy kuchi va nazorat mexanizmlarini aniqlashtirishi kutiladi. Huquq himoyachilari bunday tizimlar allaqachon jang maydonlariga yetib borganini, jumladan Ukraina urushida sinovdan o‘tkazilgan yoki qo‘llanganini aytadi; shu bois muzokaralarning 2028-yilgi yakuniy bosqichigacha bo‘lgan jarayon global xavfsizlik uchun muhim bo‘lib qoladi. Agar davlatlar mandatni aniq va majburiy shaklga keltira olmasa, avtonom qurollarning tarqalishi va javobgarlik bo‘shlig‘i kuchayishi mumkin, degan xavotirlar saqlanib qolmoqda.

Source: www.dw.com