Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Antaliyada bo‘lib o‘tayotgan BMTning COP31 iqlim sammitida deyarli 200 mamlakat diplomat va delegatlari ikki haftaga yaqin muzokara olib borgan, biroq global isishga qarshi kurash bo‘yicha yakuniy kelishuvga erishilmagan. 20-noyabr va 21-noyabr kunlari sammitning yopilish bosqichida yangi loyiha hujjatida fossil yoqilg‘i — iqlim o‘zgarishining asosiy sababi — bosqichma-bosqich to‘xtatish masalasi butunlay tushirib qoldirilgan, bu esa ekologik tashkilotlar tomonidan orqaga qadam va “ochiq regres” deb baholangan. Sammit juma kuni yakunlanishi kerak edi, ammo mamlakatlar o‘rtasidagi chuqur bo‘linishlar tufayli muzokaralar kechaga qadar cho‘zilgan.

Asosiy faktlar: COP31 Antaliyada 20-noyabr va 21-noyabr kunlari yopilish bosqichiga yetgan, ammo fossil yoqilg‘i va iqlim moliyalashtirish bo‘yicha aniq kelishuv ehtimoli past; Xitoy va Avstraliya birgalikda 2035-yilga borib global yakuniy energiya iste’molida elektr ulushini 20 foizdan 35 foizga chiqarishni ixtiyoriy maqsad sifatida qo‘llab-quvvatlagan; Germaniya va boshqa mamlakatlar fossil yoqilg‘ini bosqichma-bosqich to‘xtatishni aniq belgilashni talab qilayotgan bo‘lsa, kambag‘al davlatlar moliyaviy yordamni kuchaytirishni so‘ramoqda.

Kengroq kontekstda, bu sammitda asosiy tortishuv fossil yoqilg‘ini kamaytirish va iqlim moliyalashtirish o‘rtasida kechmoqda. Peru delegatsiyasi rahbari Andres Martin Garrido Sanchez yakuniy natija “juda cheklangan” bo‘lishi mumkinligini, “geosiyosiy bo‘linishlar” neft, gaz va ko‘mirga bog‘liqlikni kamaytirishni yakuniy matnga kiritishga to‘sqinlik qilayotganini aytgan. U Fors ko‘rfazi arab davlatlari va Rossiya kabi yirik neft ishlab chiqaruvchilar keskin qarshilik ko‘rsatayotganini ta’kidlagan; Panama esa “fossil yoqilg‘i” atamasini qo‘llashga qarshi signal bergan, Peru esa o‘zini “shunchalik radikal emas” deb ta’riflab, qayta tiklanuvchi energiya orqali energiya xavfsizligini ta’minlash uchun investitsiyalarni jalb qilishga qiziqish bildirgan.

Muzokaralar kechasi davom etgan, Germaniya va bir qator mamlakatlar fossil yoqilg‘ini bosqichma-bosqich to‘xtatish bo‘yicha aniq majburiyatni talab qilmoqda, kambag‘al davlatlar esa iqlim o‘zgarishiga moslashish va zararlarni qoplash uchun aniqroq moliyaviy yordam so‘ramoqda. Xitoy Turkiya mezbon sifatida ilgari surgan reja — global elektr talabini 2035-yilga borib 35 foizga yetkazish, hozirgi 20 foizdan — qo‘llab-quvvatlagan; Avstraliya bilan qo‘shma bayonotda Pekin xalqaro ambitsiya va hamkorlikni olqishlab, elektrning global yakuniy energiya iste’molida ulushini 2035-yilga borib 35 foizga yetkazishni ixtiyoriy asosda qo‘llab-quvvatlashini bildirgan. Bayonotda bu o‘tish iqtisodiyot, ish o‘rinlari, energiya xavfsizligi, jamoat salomatligi va xonadonlar uchun foyda keltirishi ta’kidlangan, shuningdek “hech kim chetda qolmasligi” uchun inklyuziv iqlim harakatining muhimligi e’tirof etilgan.

Ixtiyoriy maqsadni qo‘llab-quvvatlashini bildirgan davlatlar orasida Yevropa Ittifoqi a’zolari, Yaponiya, Janubiy Koreya va Kanada kabi mamlakatlar bor; bu maqsad toza energiya ulushini oshirishga qaratilgan. Biroq ekologik tashkilotlar loyiha matnida quyosh, shamol va boshqa qayta tiklanuvchi manbalar aniq ko‘rsatilmaganini ogohlantirib, tabiiy gaz va ko‘mir bilan ishlaydigan elektr stantsiyalari ham bu maqsadga kiritilishi mumkinligini aytmoqda. Bu esa sammitning “toza energiya” yo‘nalishi qanchalik haqiqatan ham qazilma yoqilg‘idan voz kechishni anglatishini savol ostiga qo‘ymoqda.

Hozircha muzokaralar natijasi noaniq: sammitning asosiy hujjatida fossil yoqilg‘ini bosqichma-bosqich to‘xtatish tilga olinmagan, moliyalashtirish masalasida esa kambag‘al davlatlar talablari to‘liq qondirilmagan. Keyingi bosqichlarda delegatlar kelishuv matnini yumshatish yoki muayyan bandlarni qo‘shish orqali konsensusga erishishga urinishi kutiladi; aks holda COP31 natijasi iqlim harakati uchun siyosiy signal beruvchi, lekin amaliy majburiyatlari cheklangan hujjat sifatida qolishi mumkin.

Source: www.dw.com