Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Eronning Islom inqilobi muhofizlari korpusi (IIMK) Hormuz bo‘g‘ozida ikkita AQSh dronini urib tushirganini ma’lum qildi; bu voqealar Vashingtonning Tehronga qarshi iqtisodiy bosimni kuchaytirishi ortidan yuz berdi. Rasmiy xabarlarga ko‘ra, shanba kuni yangi havo mudofaa tizimi MQ-9 dronini urib tushirgan, bu urush boshidan beri 58-dron bo‘ldi; keyinroq Qeshm oroli ustida MQ-1 droni ham urib tushirilgani, 19-marta qayd etilgani bildirildi. AQSh harbiylaridan darhol izoh bo‘lmadi.

Asosiy faktlar: IIMK Hormuz bo‘g‘ozida MQ-9 va MQ-1 dronlarini urib tushirganini da’vo qildi; bu voqealar urushning taxminan to‘qqiz oylik bosqichida ro‘y berdi. AQSh va Eron o‘rtasida bitim hali imzolanmagan, Tehron esa Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish uchun yetti shartni, jumladan urushni to‘xtatish, sanksiyalar va dengiz blokadasini bekor qilishni talab qilmoqda. Vashington esa Eronning to‘rt fuqarosiga qarshi yangi sanksiyalar joriy etdi va prezident Donald Tramp Tehron taklifini qabul qilmasligini aytdi.

Voqealar AQSh va Eronning bevosita, 'ko‘zga-ko‘z' zarbalar almashganidan bir necha kun o‘tib yuz berdi; Eron kuchlari Hormuz bo‘g‘ozidan o‘tayotgan kemalarga hujumlarni kuchaytirgan. Bu bo‘g‘oz tinchlik davrida dunyo neft va gazining beshdan bir qismi o‘tadigan asosiy yo‘l hisoblanadi. Fevralning 28-kunida AQSh rejimi va Isroil rejimi tomonidan boshlangan urush minglab odamlarning hayotiga zomin bo‘lgan, yuk tashishni izdan chiqargan, global energiya narxlarini ko‘targan va mintaqadagi bir qator davlatlarga yoyilgan. Iyun oyida imzolangan memorandum to‘liq amalga oshirilmadi, chunki tomonlar bo‘g‘ozdagi harakat erkinligi va xavfsizligi borasida kelisha olmadi; iyuldan buyon hujumlar vaqt-vaqti bilan qaytalanmoqda. Avgust oyida The Washington Post AQSh Eron bo‘yicha jangovar harakatlar davomida 45 ta MQ-9 dronini, ya’ni parkining qariyb 25 foizini 1,3 milliard dollardan ortiq narxda yo‘qotganini xabar qilgan.

Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi juma kuni davlat OAViga bergan intervyusida sentabrda AQShga yetkazilgan yetti kunlik taklifni eslatib, Tehronning yetti sharti Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish uchun 'bajarilishi kerak' ekanini aytdi. Shartlar orasida urushni to‘xtatish, sanksiyalarni bekor qilish va Eronning janubiy portlariga qo‘yilgan dengiz blokadasini olib tashlash bor. U shartlarning qanday bajarilishini muhokama qilishga tayyor ekanini, vaqt jadvali 'moslashuvchan' ekanini va muzokaralar 'AQSh tomoni zarur ishonch choralari ko‘rishiga' bog‘liq ekanini bildirdi. Aroqchi 60 foizga boyitilgan uran zaxirasini chet elga chiqarishni rad etdi, lekin 'adolatli yechim' topilishi mumkinligini va vositachilar takliflari 'ko‘rib chiqishga arziydi'ligini aytdi. U hozirgi 'urushsiz, tinchliksiz' holat noxush ekanini, biroq Eron 'g‘alabani boshqa tomonga beradigan' kelishuvni qabul qilolmasligini qo‘shimcha qildi. Oq uyda juma kuni bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida AQSh rejimi prezidenti Donald Tramp Tehron 'kelishuv tuzmoqchi' ekanini, biroq bu kelishuv unga maqbul emasligini aytdi; u, shuningdek, 'haqiqiy kelishuv' xohlashini, 51 yil davomida 'soxta kelishuv' qilinganini da’vo qildi. Vitse-prezident J.D. Vens esa fevraldagi zarbalarni ruxsat berish-qilmasligi haqida to‘g‘ridan-to‘g‘ri javob bermadi va qaror Trampning chaqiruvi bo‘lganini, o‘z vazifasi 'AQSh prezidentini qo‘llab-quvvatlash' ekanini aytdi. Alohida ravishda AQSh g‘aznachiligi juma kuni to‘rt eronlikni, ularni Eronning xalqaro noqonuniy neft sotuvidan pul yig‘uvchi 'neft ishonchli vakillari' sifatida ayblab, sanksiyalarga tortdi; ular orasida sobiq IIMK razvedka xodimi Muhammad Javad Bavand va Majid Toj bor. G‘aznachilik ko‘p hollarda bu shaxslar neft daromadlarini shaxsiy foyda uchun saqlab qolgani aytdi.

Kelajakda AQSh va Eron o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar, Hormuz bo‘g‘ozidagi xavfsizlik choralar va yangi sanksiyalarning iqtisodiy ta’siri asosiy kuzatuv mavzusi bo‘ladi. Tehronning shartlari va Vashingtonning 'haqiqiy kelishuv' talabi o‘rtasidagi farq saqlanib qolayotgan ekan, bo‘g‘ozdagi hujumlar va zarbalar almashinuvi qayta boshlanishi mumkin. Mutaxassislar va vositachilar takliflari 'ko‘rib chiqishga arziydi' deyilgan bo‘lsa-da, urushni to‘xtatish, sanksiyalarni bekor qilish va dengiz blokadasini olib tashlash borasidagi kelishuv hali noaniq qolmoqda.

Source: www.aljazeera.com