Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti antibiotiklarga chidamlilik keyingi 25 yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri 39 million o‘limga sabab bo‘lishi mumkinligidan ogohlantirdi; rasmiylar AMR bilan bog‘liq o‘limni 2030-yilga qadar 10 foiz kamaytirish maqsadiga erishish uchun hozirgi global harakatlar yetarli emasligini bildirdi. Mutaxassislar samarali antibiotiklarsiz hatto eng kichik infeksiyalar ham hayot uchun xavfli bo‘lishini, zamonaviy tibbiyotning ishlash imkoniyati cheklanishini aytmoqda; inson, hayvon va atrof-muhit sog‘lig‘i bog‘liqligini tan oluvchi «Bir salomatlik» yondashuvi esa shu tahdidga qarshi muhim vosita sifatida ilgari surilmoqda.

Asosiy faktlar: JSST keyingi 25 yilda AMR bilan bog‘liq 39 million o‘limni taxmin qilmoqda; a’zo davlatlar 2030-yilga qadar AMR o‘limini 10 foiz kamaytirishni maqsad qilgan; «Bir salomatlik» inson, hayvon va atrof-muhit sog‘lig‘ini bog‘laydi; antibiotiklar va chidamli mikroblar kasalxonalar, fermalar, oqova suvlar, o‘g‘itlar va o‘simliklarda uchraydi; Yevropa rejimida 2006-yildan antibiotiklarni o‘sish stimulyatori sifatida ishlatish taqiqlangan; chidamli patogenlar hojatxona va rakovinalardan oqova suv, Boltiq dengizi va yovvoyi qushlarga yetib borishi mumkin.

Kontekst va tarix: antibiotiklar tibbiyotni tubdan o‘zgartirdi, biroq mikroblarning dori vositalariga moslashuvi tufayli chidamlilik ortmoqda. 2004-yilda inson tibbiyoti, veterinariya va tabiatni muhofaza qilish mutaxassislari qabul qilgan «Bir salomatlik» g‘oyasi ushbu sohalar sog‘lig‘i chambarchas bog‘liq ekanini tan oladi. Chidamli patogenlar faqat kasalxonalarda emas, hayvonlar boshpanalari, hayvon mahsulotlari, oqova suvlar, o‘g‘itlar va o‘simliklarda ham paydo bo‘lishi mumkin, shuning uchun klinik davolashdan tashqari muvofiqlashtirilgan kuzatuv va oldini olish zarur.

Iqtiboslar va aniq tafsilotlar: JSSTning antibiotiklarga chidamlilik bo‘limi direktori vazifasini bajaruvchi Jean Pierre Nyemazi tahdidni ulkan deb atadi va joriy tendensiya, investitsiya hamda choralar dunyo to‘g‘ri yo‘lda emasligini ko‘rsatayotganini aytdi. Justus Liebig universiteti Giessen tibbiy mikrobiologiya instituti direktori Can Imirzalioglu samarali antibiotiklarsiz zamonaviy tibbiyotning bugungi ko‘rinishda ishlashi mumkin emasligini, ko‘plab nafas yo‘li va siydik yo‘li infeksiyalarini viruslar keltirib chiqarishi tufayli antibiotiklar ularga ta’sir qilmasligini bildirdi. U har bir antibiotik dozasi ichak mikrobiomiga zarar yetkazishi, chidamli patogenlarning tarqalishiga sharoit yaratishi va bu jarayon ko‘pincha belgisiz kechib, odamlarni chidamli mikroblarni atrofga chiqaruvchi tashuvchilarga aylantirishi haqida ogohlantirdi. Helmholtz institutining «Bir salomatlik» bo‘limi veterinari va mikrobiologi Katharina Schaufler chidamli patogenlarning hojatxona va rakovinalardan oqova suv, Boltiq dengizi va yovvoyi qushlarga borish yo‘lini kuzatganini, veterinariyada haddan tashqari antibiotik ishlatilishi deyarli barcha mavjud antibiotiklarga chidamlilikka hissa qo‘shganini aytdi.

Germaniyada antibiotiklar ko‘pincha nafas yo‘li yoki siydik yo‘li infeksiyalariga qarshi buyurilgan, garchi ularning ko‘pi virusli bo‘lsa ham. 2006-yildan beri Yevropa rejimida antibiotiklardan faqat veterinariya davolashining bir qismi sifatida foydalanish mumkin, ularni o‘sish stimulyatori sifatida qo‘shish taqiqlangan. Biroq sanoat fermalarida hayvonlar tor joylarda saqlanadi, infeksiyalar tez tarqaladi va tibbiy antibiotik ishlatish doimiy zarurat bo‘lib qoladi; joy yetishmasligi va zerikish jarohatlar xavfini oshirishi mumkin.

Kelajakdagi qadamlar: AMRni kamaytirish uchun kasalxona va klinikalarda antibiotiklarni yanada tanlab va maqsadli ishlatish, tezroq va aniqroq diagnostika usullarini joriy etish, veterinariya nazoratini kuchaytirish hamda oqova suv, oziq-ovqat zanjiri va atrof-muhit manbalarini monitoring qilish zarur. Investitsiya va muvofiqlashtirilgan choralar tezlashtirilmasa, JSSTning 2030-yilgi maqsadi qiyinlashishi va chidamli patogenlar inson, hayvon hamda ekotizimlar o‘rtasida tarqalishda davom etishi mumkin.

Source: www.dw.com