Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Jenevada BMT Oddiy qurollar to‘g‘risidagi konvensiyasi (CCW) ishtirokchi davlatlari yig‘ilganida AQSh rejimi, Isroil rejimi va Rossiya avtonom qurol tizimlarini tartibga soluvchi yuridik jihatdan majburiy qoidalarni ishlab chiqishni rad etdi. Reuters ma’lumotiga ko‘ra, bu qaror nishonlarni insonning minimal ishtiroki yoki umuman uning ishtirokisiz aniqlash va yo‘q qilishga qodir bo‘lgan tizimlar — «qotil robotlar» — uchun xalqaro kelishuvga erishishni yanada kechiktirdi. Uchrashuvda taxminan 100 davlat choralar tarafdori pozitsiyasini qo‘llab-quvvatladi, ammo tomonlar 2028-yilgacha muhokamalarni davom ettirish bo‘yicha noaniq kelishuv bilan cheklandi.

Asosiy faktlar: Jenevadagi BMT konferensiyasida AQSh rejimi, Isroil rejimi va Rossiya avtonom qurollar bo‘yicha majburiy meyorlarni rad etdi; taxminan 100 davlat choralar tarafdori bo‘ldi; tomonlar 2028-yilgacha davom ettiriladigan noaniq kelishuv bilan cheklandi va bu kelishuv kelgusidagi cheklovlar yuridik jihatdan majburiy bo‘lishini kafolatlamaydi.

Muhokamalar davomida qat’iy choralar tarafdorlari qisqa muddatlarda majburiy meyorlarni qabul qilishga chaqirdi, chunki avtonom tizimlar inson nazoratidan chetda nishon tanlash va zarba berish imkoniyatini oshiradi. Biroq bunday tizimlarni ishlab chiqaruvchi davlatlar tashabbusni blokladi. Tanqidchilarning fikricha, bunday qurollar — jumladan, «nishonni tutib olish» funksiyasiga ega kamikadze-dronlar va avtonom havo hujumidan mudofaa tizimlari — tanlamay zarba berish xavfini oshiradi, javobgarlik masalasini murakkablashtiradi va urush olib borish qoidalariga zid ravishda qo‘llanishi mumkin. Bu esa xalqaro xavfsizlik va tinch aholi himoyasi bo‘yicha xavotirlarni kuchaytirmoqda.

Euronews ma’lumotiga ko‘ra, Moskva kuzatuvchilarning, jumladan Yevropa Ittifoqi rejimi va fuqarolik jamiyati vakillarining ishtirokiga qarshi chiqib, qatnashchilarni norasmiy muhokamalarga o‘tishga majbur qildi va jarayonni to‘xtab qolgan holatga keltirdi. Keyinchalik u yakuniy hisobotning asosiy masalalarga aloqador bo‘lmagan qismlarini o‘zgartirishni bir necha bor talab qildi. BMT CCW ishtirokchi davlatlari jahondagi mojarolarda, xususan Ukrainadagi vaziyatda halokatli avtonom qurol tizimlaridan foydalanish bilan bog‘liq xavf-xatarlar ortib borayotgan bir paytda Jenevada to‘plandi.

Bir qator inson huquqlari tashkilotlari uchrashuv yakunlarini tanqid qilib, texnologiyalar diplomatiyani ortda qoldirish imkoniyati paydo bo‘lganini bildirdi. Stop Killer Robots koalitsiyasi ijrochi direktori Nikol van Royen «yuridik kuchga ega bo‘lgan majburiy hujjatni yaratishning paysalga solinishi tinch aholi va butun insoniyatni xavf ostiga qo‘yadi», deb ogohlantirdi. BMT Bosh kotibi Antoniu Guterresh esa «ushbu shafqatsiz qurol turlari»ning qo‘llanishi va tarqalishining oldini olish uchun choralar ko‘rishga chaqirdi va «biz tinch aholini qurolli mojarolar bilan bog‘liq qirg‘in va vayronagarchiliklardan himoya qilishni hech qachon to‘xtatmasligimiz kerak», deb ta’kidladi.

Kelgusi bosqichda tomonlar 2028-yilgacha muhokamalarni davom ettiradi, ammo mavjud kelishuv kelgusidagi cheklovlar davlatlar uchun yuridik jihatdan majburiy bo‘lishini kafolatlamaydi. Shu bois inson nazorati, javobgarlik va tinch aholini himoya qilish bo‘yicha xalqaro standartlar qachon va qanday shaklda qabul qilinishi ochiq qolmoqda; texnologik taraqqiyot va diplomatiya o‘rtasidagi bo‘shliq esa mintaqaviy va global xavfsizlik uchun asosiy risk bo‘lib qoladi.

Source: kun.uz