Germaniya, Avstriya, Italiya, Portugaliya va Ispaniya moliya vazirlari Yevropa Komissiyasiga murojaat qilib, neft va gaz kompaniyalaridan favqulodda soliq (windfall tax) undirishni taklif qilishdi. Ushbu soliq energetika inqirozidan foyda ko‘rayotgan kompaniyalarning ortiqcha daromadlarini davlat byudjetiga yo‘naltirishni maqsad qilgan.
Murojaatda aytilishicha, urush oqibatlaridan foyda ko‘rayotganlar umumiy yukni engillashtirishga hissa qo‘shishi kerak. 2026-yilning birinchi choragida BP kompaniyasining foydasi ikki baravarga oshib, 3,2 milliard dollarga yetdi. Guardian tahliliga ko‘ra, yetakchi neft-gaz kompaniyalari yil oxirigacha qo‘shimcha 234 milliard dollar daromad oladi.
2022-yilda Yevropa Ittifoqi favqulodda soliqni joriy qilgan edi. O‘shanda kompaniyalarning oldingi to‘rt yildagi o‘rtacha foydasidan 20% dan ortiq bo‘lgan qismiga 33% soliq solingan. Bu soliq 26 milliard yevrodan ortiq mablag‘ yig‘ishga imkon bergan.
Biroq, ekspertlar bunday soliqning konstitutsiyaviyligi shubha ostida ekanini ta’kidlamoqda. Tax Foundation Europe iqtisodchisi Kristina Enashening fikricha, soliqning orqaga qaytish xususiyati (retroaktivlik) ko‘plab Yevropa davlatlarining asosiy huquqiy tamoyillariga zid keladi. Shuningdek, soliq solinadigan baza noaniq va kompaniyalar o‘rtasida tengsizlik yuzaga kelishi mumkin.
Transport & Environment tashkiloti direktori Entoni Froggatt esa soliqni qo‘llab-quvvatlab, bu neft kompaniyalarining ortiqcha foydasini qaytarishning samarali mexanizmi ekanini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, 2022-yilgi soliq muvaffaqiyatli bo‘lgan va hukumatlar soliq yukini fuqarolarga emas, kompaniyalarga yuklashi kerak.
ExxonMobil 2022-yilda Yevropa Ittifoqini sudga bergan va Klesch kompaniyasi ham shunday qilgan. Enashening ta’kidlashicha, bunday soliqlar qisqa muddatli daromad keltirishi mumkin, ammo uzoq muddatda investitsiyalarni susaytiradi va narxlarni oshiradi. Ikkala ekspert ham Yevropa Ittifoqi uzoq muddatli energiya xavfsizligini ta’minlashi kerak, degan fikrda, ammo yo‘llar borasida ularning qarashlari farq qiladi.
Source: www.dw.com