O‘zbekiston Markaziy banki pul-kredit siyosati departamenti mas’ul xodimi Ruslan Yakovlev Insight loyihasiga bergan intervyusida mamlakat iqtisodiyotining potensial o‘sish imkoniyatlari va ishlab chiqarish tafovuti haqida batafsil ma’lumot berdi.
Mutaxassisning ta’kidlashicha, potensial o‘sish va ishlab chiqarish tafovuti kuzatilmaydigan makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar bo‘lib, ularni to‘g‘ridan-to‘g‘ri statistik usullar bilan baholab bo‘lmaydi. Iqtisodchilar bu ko‘rsatkichlarni ekonometrik yoki tarkibiy modellar orqali hisoblaydi.
Yakovlev potensial o‘sishni avtomobilning qulay tezligiga o‘xshatdi: “Har bir avtomobilning qulay tezligi bo‘ladi. Bu dvigatel zo‘riqmaydigan, tormoz tizimi yaxshi ishlaydigan, yoqilg‘idan samarali foydalaniladigan va uzoq masofani barqaror bosib o‘ta oladigan tezlikdir.” Iqtisodiyotda ham shunday: potensial o‘sish inflyatsion bosimsiz, resurslardan unumli foydalangan holda erishiladigan barqaror o‘sishdir.
Hozirgi kunda O‘zbekiston iqtisodiyotida talab omillari taklif omillariga nisbatan tezroq o‘smoqda. Bu kreditlash faolligi, fiskal rag‘batlantirish, investitsion faollik, qurilish jarayonlari, korxona foydasi va aholi daromadlarining oshishi bilan bog‘liq. Natijada ma’lum inflyatsion bosim yuzaga kelmoqda.
Potensial o‘sish 2017-yildagi 4-5 foizdan hozirgi 6-7 foizgacha oshgan. Bu rivojlangan mamlakatlardagi 1-2 foiz va rivojlanayotgan davlatlardagi 3-5 foizdan ancha yuqori. Potensial o‘sishga ta’sir etuvchi asosiy omillar: demografik o‘zgarishlar, kapital jamg‘arilishi va investitsiyalar, hamda unumdorlik.
Demografik o‘sish yillik 1,8 foiz atrofida bo‘lib, mehnat bozoriga yangi ishchi kuchi kirib kelmoqda. Yakovlev ta’limni demografik dividenddan foydalanishning kaliti deb hisoblaydi. Kapital jamg‘arilishi bo‘yicha O‘zbekistonda foydalanilmagan resurslar mavjud, investitsiyalar asosan infratuzilmaga yo‘naltirilmoqda.
Unumdorlikni oshirish uchun yangi texnologiyalar joriy etish, ish jarayonlarini optimallashtirish va ishchi kuchi malakasini oshirish zarur. “Endilikda asosiy maqsad ko‘proq resurs kiritish emas, balki kiritilgan resurslar evaziga ko‘proq tovar va xizmat ishlab chiqarish bo‘lishi kerak”, deydi mutaxassis.
Kelasi o‘n yilda barqaror 8-9 foizlik o‘sishga erishish uchun to‘rt yo‘nalish belgilangan: inson kapitali (ta’lim), texnologiyalar va innovatsiyalar (raqamlashtirish, sun’iy intellekt), raqobat va xususiy sektorni rivojlantirish, hamda institutlarni yaxshilash. Markaziy bankning maqsadi iqtisodiy o‘sishni cheklash emas, balki uning barqaror va uzoq muddatli bo‘lishini ta’minlashdir.
Source: www.gazeta.uz