O‘zbekiston Fanlar akademiyasining Yadro fizikasi instituti (YAFI) 70 yilligini nishonlamoqda. Institut direktori, akademik Ilhom Sodiqovning so‘zlariga ko‘ra, bugungi kunda institut dunyodagi yod-125 izotopining 80 foizdan ortig‘ini ishlab chiqaradi va bu ko‘rsatkich bo‘yicha yetakchi hisoblanadi.
Institut 1956-yilda tashkil etilgan bo‘lib, 1959-yilda VVR-SM tadqiqot reaktori ishga tushirilgan. Hozirda reaktor quvvati 10 MVt ga yetkazilgan. Institut hududida oltita noyob yadro-fizik qurilma mavjud bo‘lib, uchta sho‘ba korxona faoliyat yuritadi.
Sodiqovning ta’kidlashicha, institutda ishlab chiqarilgan yod-125 dunyodagi eng toza mahsulot hisoblanadi: “Ikkinchi eng toza mahsulot biznikidan 10 000 marta past sifatga ega”. Shuningdek, dunyodagi fosfor-32 va fosfor-33 ning yarmidan ko‘pi aynan shu yerda ishlab chiqariladi.
Institut yiliga 60 dan ortiq radiofarmatsevtik preparat va moddalar ishlab chiqaradi, ularning 40 ga yaqini tayyor dori vositalari. Mahsulotlarning 90 foizi eksport qilinadi va 15 dan ortiq mamlakatga yetkazib beriladi.
Lyutetsiy-177 izotopi alohida o‘rin tutadi: 2017-yildan boshlab ishlab chiqarilayotgan bu izotop prostata saratoni va neyroendokrin o‘smalarni davolashda qo‘llaniladi. Talab mavjud ishlab chiqarish hajmidan 40 baravar yuqori.
Institutning kam ma’lum bo‘lgan yo‘nalishlari qatoriga tibbiy buyumlarni radiatsion sterilizatsiya qilish, neytron radiografiya va tomografiya, shuningdek, tabiiy toshlarni (topaz) nurlantirish orqali qimmatbaho rang berish kiradi.
VVR-SM reaktori 67 yildan beri ishlab kelmoqda va MAGATE mutaxassislari tomonidan tekshirilgan. Ularning xulosasiga ko‘ra, reaktor yana 50 000 soat xavfsiz ishlashi mumkin. Biroq Sodiqov yangi tadqiqot reaktori qurilishi masalasini ko‘tarish zarurligini ta’kidlaydi.
Institutning asosiy siri – bu yerda ishlaydigan fidoyi olimlar, deydi Sodiqov. “Biz dushanba kuni kelib, shanba kuni ketardik. Hech kim bizni majburlamagan, o‘zimiz xohlaganmiz”, – deb eslaydi u.
Source: podrobno.uz