28-sentabr kuni O'zbekiston Prezidenti tomonidan "Davlat pensiya ta'minotiga oid zamonaviy xizmatlarni joriy etishning qo'shimcha chora-tadbirlari to'g'risida"gi qarori imzolandi. Ushbu hujjat mamlakatning ijtimoiy ta'minot tizimini tubdan yangilashga qaratilgan bo'lib, kelgusi yillarda pensiya hisoblash, tayinlash va to'lash tartib-taomillariga jiddiy o'zgarishlar kiritadi. Qaror ijtimoiy adolatni mustahkamlash, raqamlashtirishni chuqurlashtirish va fuqarolarga qulaylik yaratish maqsadida ishlab chiqilgan.
Eng muhim yangiliklardan biri — 2027-yil 1-yanvardan boshlab rasmiy daromadga ega shaxslarga o'zlarining ishlamaydigan oila a'zolari uchun ixtiyoriy ravishda ijtimoiy soliq to'lash huquqining berilishidir. Bu orqali fuqarolar o'z yaqinlarining ish stajini shakllantirish imkoniyatiga ega bo'ladilar. To'lov miqdori mehnatga haq to'lashning eng kam miqdorining 12 foizi, ya'ni hozirgi kunda 163 200 so'm etib belgilangan. Bu mexanizm, ayniqsa, uy bekalari, talabalar va norasmiy sektorda band bo'lgan shaxslar uchun pensiya ta'minotiga yo'l ochadi.
2026-yil 1-oktabrdan boshlab fuqarolik-huquqiy xususiyatga ega shartnomalar asosida ishlovchi shaxslar ijtimoiy soliq to'lagan taqdirda, ularga bir yillik ish staji avtomatik hisoblanadi. Bunda fuqaro o'zini o'zi band qilgan shaxslar uchun belgilangan miqdorda ijtimoiy soliq to'lashi talab etiladi. Bu qoida mehnat bozoridagi norasmiy munosabatlarni qonuniylashtirishga va ko'plab fuqarolarning pensiya huquqlarini himoya qilishga xizmat qiladi.
Nogironlik pensiyalari bo'yicha ham adolatli yondashuv joriy etilmoqda. 2027-yil 1-yanvardan I va II guruh nogironlik pensiyalarini qayta hisoblashda III guruh nogironlik pensiyasini olgan davrda ishlangan ish staji va ish haqi inobatga olinadi. Bu esa nogironligi og'irlashgan fuqarolarning pensiya miqdori kamayib ketishining oldini oladi.
Moliyaviy barqarorlikni ta'minlash maqsadida 2027-yil 1-fevraldan Soliq qo'mitasi bilan birgalikda Pensiya jamg'armasiga imtiyozli pensiyalarni to'lash xarajatlarining o'rnini qoplovchi mablag'larni har oyda o'tkazish imkonini beruvchi tizim joriy etiladi. Bu tizim imtiyozli pensiyalar bilan bog'liq moliyaviy yukni to'g'ri taqsimlashga yordam beradi.
Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi 2026-yil 1-noyabrga qadar ish beruvchilar tomonidan fuqarolarning imtiyozli shartlarda pensiya olish huquqini beradigan maxsus ish staji davrlari to'g'risidagi ma'lumotlarni "Yagona milliy mehnat tizimi" idoralararo dasturiy-apparat kompleksida shakllantirish va yuritish imkoniyatini yaratadi. Shuningdek, ish o'rinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi bo'yicha attestatsiyadan o'tkazish natijalari to'g'risidagi ma'lumotlar ham ushbu tizimda yuritiladi. Bu esa imtiyozli pensiya olish huquqini tasdiqlash jarayonini shaffof va tezkor qiladi.
"O'zarxiv" agentligi 2027-yil 1-aprelga qadar tugatilgan korxona va tashkilotlarning arxiv idoralariga topshirilmagan buxgalteriya va boshqa hujjatlarini istisno tariqasida bepul qabul qiladi. Jumladan, ish haqi kitoblari, ishga qabul qilish va ishdan bo'shatish to'g'risidagi buyruqlar qabul qilinadi. Bu fuqarolarning ish stajini tasdiqlashda qiyinchiliklarga duch kelishining oldini oladi.
Raqamlashtirish jarayoni bank xizmatlariga ham kirib kelmoqda. Markaziy bank 2026-yil 1-noyabrdan pensionerlarga bank kartasini ochish bilan bog'liq xizmatlarni biometrik identifikatsiya — Face ID orqali amalga oshirish tartibini joriy etadi. 2027-yil 1-apreldan esa pensiya va boshqa to'lovlar uchun mablag'larni tijorat banklarining yagona hisobvaraqlariga moliyalashtirish hamda ularni pensionerlarning bank kartalari yoki tijorat banklarining mobil ilovalarida ochilgan pensiya elektron hamyonlariga yuklash tizimi joriy etiladi. Bu jarayonlarni tezlashtiradi va qog'ozbozlikni kamaytiradi.
Qaror bilan 1-noyabrdan ayrim ishsiz fuqarolarga yoshga doir pensiya umumiy belgilangan yoshdan ikki yil avval proaktiv tarzda tayinlanishi, 2027-yildan esa boquvchisini yo'qotganlik pensiyasi ham murojaatsiz tayinlanishi belgilangan. Shuningdek, 2027-yildan Pensiya jamg'armasi fuqarolardan qog'oz hujjatlarni qabul qilmaydi. Bu esa davlat xizmatlarini to'liq raqamli formatga o'tkazish yo'lidagi muhim qadamdir.
Source: www.gazeta.uz