O'zbekistonda so'nggi paytlarda ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlar orqali "Yandex Market" va boshqa mashhur kompaniyalar nomidan uydan ishlash takliflari tarqalmoqda. Bu takliflar aslida puxta o'ylangan firibgarlik sxemasi bo'lib, qurbonlarni "mahsulotlarni ilgari surish" kabi oddiy vazifalarni bajarish evaziga katta daromad va'da qilib, oxir-oqibat ularning shaxsiy mablag'larini butunlay yo'qotishiga olib kelmoqda. Tashqi ko'rinishidan jozibador bo'lgan bu e'lonlar Instagram lentasida "Reklama" belgisi ostida paydo bo'ladi va milliy marketpleysning firma ranglarida tayyorlangan bo'lib, kuniga 1 soatdan 3 soatgacha ishlash evaziga 500 ming so'mdan 2,3 million so'mgacha daromad va'da qiladi.
Firibgarlar qurbonni topgach, Telegram messenjeriga o'tishni taklif qilishadi. U yerda o'zini "kurator" yoki "murabbiy" deb tanishtirgan shaxs "Yandex Market" logotipi ostida muloqotga kirishadi. Dastlab ism, yosh, kasb va telefon raqami so'raladi, so'ngra "qoidalar" yuboriladi. Bu qoidalarda buyurtmalar Uzum Market, Amazon, Bonanza va eBay bilan hamkorlikda shakllantirilishi, platforma kiritilgan mablag'lar xavfsizligini kafolatlashi aytiladi. Shuningdek, qurbonga ish tafsilotlarini oshkor qilmaslik va bir nechta akkaunt ochmaslik qat'iyan taqiqlanadi – bu firibgarlarning o'z sxemalarini himoya qilish usulidir.
"O'qitish" bosqichida qurbonga "Yandex Market" yoki "Savdo markazi" nomli soxta saytlarga (masalan, pmhnss.cc yoki auns6.com) havolalar beriladi. Dastlabki 9 ta buyurtmani bajarish evaziga 20 ming so'mlik boshlang'ich balans 61 ming so'mga aylanadi. Keyin qurbondan bank kartasini ulash so'raladi va kichik miqdordagi pul haqiqatan ham o'tkaziladi – bu ishonchni mustahkamlash uchun qilingan hiyla. Shundan so'ng qurbonga 3,5 million so'm bonus va oyiga 5,5 milliondan 15 million so'mgacha maosh va'da qilinadi.
Ikkinchi bosqichda firibgarlar qurbondan shaxsiy mablag'larini kiritishni talab qiladi. "Topshiriqlar va komissiya to'lovlari" jadvali taqdim etilib, qancha ko'p pul o'tkazsangiz, shuncha ko'p daromad olasiz, degan yolg'on va'da beriladi. Masalan, 100 ming so'm kiritsangiz, 155–180 ming so'm qaytarilishi, 700 ming so'm kiritsangiz, 1,18 million so'mgacha olishingiz aytiladi. Pul oddiy jismoniy shaxsning kartasiga o'tkazilishi va chek bilan tasdiqlanishi talab qilinadi. Qurbon "topilgan" pulni yechmoqchi bo'lganda, tizim "tugallanmagan buyurtma" sababli bloklanganligini ko'rsatadi va yana qo'shimcha to'lov qilishni talab qiladi. Masalan, 279 899 so'm qo'shimcha kiritish so'raladi. "Kurator" buyurtmalar tasodifiy tushishini, ularni bekor qilish mumkin emasligini va bir soat ichida to'lov qilish kerakligini, aks holda avvalgi pullar ham yo'qolishini aytadi.
Bu sxema faqat O'zbekistonga xos emas. Rossiyada "Informzashita" kompaniyasi mutaxassislari 2025-yil bahorida shunga o'xshash holatni qayd etishgan: firibgarlar mavjud bo'lmagan marketpleys platformasi xodimlari sifatida tanishtirib, ishonch uyg'otish uchun 10–12 tagacha soxta akkauntdan foydalanishgan. Singapur politsiyasining ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil may oyidan buyon bunday sxema qurbonlari soni kamida 1399 kishini tashkil etgan, yo'qotishlar esa 19,9 million dollardan oshgan. AQShda Federal Savdo Komissiyasi "o'yinlashtirilgan" sxemalar haqidagi murojaatlar soni 2023-yilda 5 mingdan 2024-yilning birinchi yarmidayoq 20 mingga yetganini qayd etgan. Mutaxassislarning fikricha, haqiqiy ko'lam bundan ham kattaroq, chunki jabrlanganlarning faqat 4,8 foizi shikoyat qiladi.
O'zbekiston versiyasining o'ziga xosligi shundaki, firibgarlar mahalliy iste'molchilarga moslashgan: tanish brendlar, so'mda hisob-kitoblar, mahalliy bank kartalari va o'zbek hamda rus tillarida muloqot. Sxemani tanib olish uchun bir nechta belgilar mavjud. Reklama bosqichida: haqiqatga to'g'ri kelmaydigan daromad va'dalari (soatiga 500 ming so'm), brendga aloqasi bo'lmagan shubhali akkaunt, faqat Telegram orqali ishlash va rasmiy shartnoma yo'qligi. "Kurator" bilan yozishmada: brendlar aralashib ketishi (reklama Uzum nomidan, lekin "Yandex Market" logotipi), psixologik bosim va shoshilinch talablar, maxfiylik talab qilinishi. Soxta saytda: notanish domen (pmhnss.cc atigi 3 oy oldin yaratilgan), tarjimadagi xatolar, o'yin elementlari (VIP-darajalar, reytinglar), buyurtmalarni "muzlatish" va qo'shimcha to'lov talab qilish. Pul o'tkazishda: jismoniy shaxsning kartasiga to'lov, 55–70% foyda va'da qilinishi.
Firibgarlardan himoyalanish uchun oltin qoidalar: ish uchun siz emas, sizga pul to'lashlari kerak; agar ish boshlash yoki pul yechish uchun to'lov talab qilinsa, bu 100% firibgarlik; marketpleysning rasmiy qo'llab-quvvatlash xizmatiga qo'ng'iroq qilib, vakansiya mavjudligini tekshiring; notanish odamlarga, ayniqsa shaxsiy kartalarga pul o'tkazmang; "qo'shimcha to'lov" talab qilinishi bilan to'xtang; yaqinlaringiz bilan maslahatlashing; shaxsiy ma'lumotlarni, karta raqami, CVV kodi, parollar va SMS-kodlarni hech kimga bermang. Agar pul allaqachon o'tkazilgan bo'lsa, darhol to'lovni to'xtating, yozishmalar, cheklar va skrinshotlarni saqlang, bankka murojaat qiling, ichki ishlar organlariga (102) ariza bering, Instagram va Telegramga shikoyat qiling, shuningdek, nomi ishlatilgan marketpleysga xabar bering. Esda tuting: firibgarlar qurbonning uyalib sukut saqlashiga umid qiladi. Qanchalik tez aytib bersangiz, boshqalarni himoya qilish imkoniyati shunchalik yuqori, ammo pulni qaytarib olish ehtimoli juda past.
Source: podrobno.uz