O'zbekistonda kriminogen vaziyatni barqarorlashtirish, jinoyatçilik dinamikasini tahlil qilish va uni oldindan prognoz qilish imkonini beruvchi yagona raqamli platforma ishga tushirilishi rejalashtirilmoqda. Ushbu tashabbus respublikada huquq-tartibot va xavfsizlikni ta'minlash yo'lidagi navbatdagi qadam sifatida baholanmoqda, biroq uning amalda qanchalik samarali ishlayishi mutaxassislar tomonidan jiddiy bahs-munozaralarga sabab bo'lmoqda.
Asosiy faktlar: Yangi «Yagona kriminogen maʼlumotlar platformasi» 2027-yil yakuniga qadar Toshkent shahrining Olmazor tumanida sinov tariqasida ishga tushiriladi. Prezidentning 2026-yil 6-noyabrdagi PF–241-son farmoniga binoan yaratilayotgan tizim 2028-yildan boshlab respublikaning barcha hududlariga bosqichma-bosqich tatbiq etilishi ko'zda tutilgan.
Hujjatda belgilanishicha, yangi platforma orqali jinoyatlarning obyektiv va subyektiv sabablari, ularni bartaraf etishga masʼul idoralar hamda mansabdor shaxslar ko'rsatkichlari elektron reyestr yuritish orqali qat'iy nazorat qilinadi. Amalga oshirilgan chora-tadbirlar natijalari inson omilisiz oylik, yarim yillik va yillik davrlarda baholab boriladi. Shuningdek, tizim hududlar, mahallalar va jinoyat turlari kesimida kriminogen dinamikani prognoz qilish imkoniyatini taqdim etishi aytilmoqda, garchi bunday prognozlarning aniqligi qanchalik yuqori bo'lishi hozircha noma'lum.
Shuni ta'kidlash kerakki, so'nggi yillarda huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini raqamlashtirish borasida qator urinishlar qilinganiga qarammay, joylarda jinoyatchilikning oldini olish va profilaktika tadbirlari ko'pincha qog'ozbozlik va rasmiyatchilikdan nariga o'tmayotgani tanqid qilib kelinadi. Yangi tizim esa vaziyat og'ir bo'lgan hududlarga avtomatlashtirilgan xabarnomalar yuborishni nazarda tutsa-da, mas'ul idoralarning bu kabi xabarlarga qanchalik tezkor va real munosabat bildrishi ochiq qolmoqda.
Shuningdek, farmonga muvofiq, aholi o'rtasida milliy viktimologik so'rovlar hamda ijtimoiy tadqiqotlar o'tkazilishi rejalashtirilgan bo'lib, ular fuqarolarning o'zini qanchalik xavfsiz his qilishi va huquqni muhofaza qiluvchi organlarga bo'lgan ishonchini aniqlashga qaratilgan. Yoshlar, ayollar, probatsiya hisobidagi shaxslar va «qizil» toifadagi mahallalar bo'yicha manzilli kriminologik tadqiqotlar ham o'tkazilishi kutilmoqda.
Kelgusida tizimning sinov natijalariga qarab, uning kamchiliklarini bartaraf etish va butun mamlakat bo'ylab kengaytirish masalasi hal qilinadi. Rasmiylar bu yondashuv xatarlarni kamaytirishga xizmat qilishini ta'kidlasa-da, tizimning amaldagi samaradorligi va byurokratik to'siqlarga duch kelmasligi kelgusidagi asosiy sinov bo'lib qoladi.
Source: kun.uz