O'zbekistonda iPhone smartfonlari narxi bir kunda keskin oshdi: Bojxona qo'mitasi Toshkent xalqaro aeroportida mobil qurilmalarni bojxona rasmiylashtiruvidan o'tkazishni IMEI kodlarini soxtalashtirish va noqonuniy importga qarshi kurashish maqsadida vaqtincha to'xtatib qo'ydi. 10-noyabr kuni kuzatuvlarga ko'ra, iPhone 18 modellari modeliga qarab 50 dollardan 400 dollargacha qimmatladi; masalan, 256 GB xotiraga ega kumush rangli iPhone 18 Pro eSIM 9-noyabrdagi 1500 dollardan 1650 dollarga, 512 GB versiyasi esa 1800 dollardan 2000 dollarga chiqdi. Cheklov qachon tugashi va uning huquqiy asosi rasman tushuntirilmagani savollar tug'dirmoqda.
Asosiy faktlar: Toshkent aeroportida telefonlarni bojxonadan o'tkazish IMEI identifikatorlarini aniqlash va qonuniyligini tasdiqlash ishlari hal bo'lgunga qadar vaqtincha to'xtatilgan; iPhone 18 narxlari bir kunda 50–400 dollarga oshgan; IMEI ro'yxatga olinmagan qurilmalardan O'zbekistonda aloqa uchun foydalanib bo'lmaydi.
IMEI – SIM-karta o'qiydigan mobil qurilmalarni identifikatsiya qiluvchi maxsus raqam. O'zbekistonda IMEI kodi ro'yxatga olinmagan telefonlardan mobil aloqa uchun foydalanish taqiqlangan, shu bois bojxona organlari soxta kodlar orqali boj to'lovidan qochish holatlari ko'payganini bildirmoqda. Avvalroq xorijdan olib kirilgan qimmatbaho smartfonlar Toshkent aeroportida IMEI haqiqiyligini tekshirish uchun 30 kungacha ekspertizada ushlab turilishi haqida xabar tarqalgan edi. Bojxona qo'mitasining ta'kidlashicha, aeroport orqali olib kirilayotgan qurilmalar bo'yicha rasmiylashtirish IMEI identifikatorlari aniqlanib, ularning qonuniy import qilingani tasdiqlanmaguncha to'xtatilgan. Bu chora noqonuniy importni cheklashga qaratilgan bo'lsa-da, oddiy iste'molchilar va chakana savdo bozoriga ta'siri allaqachon sezilmoqda.
Jamoatchilik faollari noqonuniy importga qarshi kurash zaruratini inkor etmasa-da, yangi cheklovning huquqiy asoslarini so'ramoqda: bojxona organlari biror normativ hujjatsiz telefon importini cheklashga vakolatlimi? Rasmiylar bu tartib qanday qonun yoki qarorga tayanishi haqida hozircha izoh bermadi. Bojxona rasmiylashtiruvi qachon tiklanishi ham noma'lumligicha qolmoqda; shu noaniqlik bozor ishtirokchilari va xaridorlar uchun qo'shimcha xavf tug'diradi.
Iqtisodchi Behzod Hoshimov masalani import cheklovlarining kengroq iqtisodiy oqibatlari nuqtai nazaridan baholadi. Uning fikricha, IMEI bilan bog'liq vaziyat importga qo'yilgan to'siqlar iste'molchiga qanchalik qimmatga tushishini yaqqol ko'rsatadi; shunga o'xshash muammolar nafaqat telefonlar, balki boshqa ko'plab import tovarlarida ham kuzatiladi. Bojlar va cheklovlar mahsulot narxini sun'iy oshiradi, bu esa iste'molni ham, ishlab chiqarish xarajatlarini ham qimmatlashtiradi. Keyingi qadam sifatida bojxona organlari IMEI tekshiruvining shaffof tartibini, o'tish muddatlarini va qonuniy asoslarini e'lon qilishi kutilmoqda; aks holda narxlar beqarorligi va norozilik davom etishi mumkin.
Source: kun.uz