O‘zbekiston Jahon savdo tashkilotiga (JST) a’zo bo‘lishi munosabati bilan xorijdan olib kiriladigan mobil qurilmalar uchun bojxona boji stavkasi 0 foiz etib belgilanadi. Bu haqda 11-noyabr kuni bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida Bojxona qo‘mitasi boshqarma boshlig‘i Farhod Olimjonov ma’lum qildi. Unga ko‘ra, JSTga kirish bo‘yicha muzokaralar doirasida boshqa davlatlar bilan bojxona bojlarining muqobil stavkalari kelishilgan, mobil qurilmalar bo‘yicha esa nol foiz stavka ko‘zda tutilgan. Bu qaror import hajmi va budjet tushumlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Asosiy faktlar: JSTga kirish sharti sifatida mobil qurilmalar uchun bojxona boji 0 foizga tushiriladi; budjet tushumi 300–400 mlrd so‘mga kamayishi, qurilmalar narxi 5 foizgacha arzonlashishi mumkin. 2026-yilning o‘n oyida 4,1 mln mobil qurilma import qilinib, bojxona tushumlari 2 trln so‘mga yetgan; iPhone importi 452 mingtadan oshgan.
Bu qadam O‘zbekistonning 1994-yilda JSTga a’zolik uchun topshirgan arizasi va 2020-yilda qayta tiklangan faol muzokaralar bilan bog‘liq. JSTga a’zo bo‘lish jarayonini 2026-yil mart oyida tashkilotning 14-Vazirlar konferensiyasiga qadar yakunlash rejalashtirilgan edi, biroq bu amalga oshmadi. Bosh muzokarachi Azizbek Urunov ayrim mamlakatlar hujjatlarni ko‘rib chiqishni paysalga solayotganini ma’lum qilgan, o‘tgan yilning oxirida esa jarayonning “kutilmagan sekinlashuvi” xavfi borligini qayd etgandi.
Farhod Olimjonovning ta’kidlashicha, JSTga kirish arafasida stavka baribir nolga tushadi. “Natijada budjetga tushum 300–400 milliard so‘mga kamroq tushadi, lekin mobil qurilmalar aholi uchun 5 foizgacha arzonroq bo‘ladi. Biroq QQS baribir to‘lanadi”, — dedi u. Bojxona qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning o‘n oyi davomida O‘zbekistonga rasman 4,1 mln ta mobil qurilma olib kirilgan — bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 1 mln taga ko‘pdir. Ularni olib kirishdan tushgan bojxona tushumlari 2,1 barobarga ortib, 2 trln so‘mga yetdi.
Ushbu davrda rasman olib kirilgan iPhone’lar soni 452 ming donadan oshdi. Ular bo‘yicha bojxona to‘lovlari 756,6 mlrd so‘mni tashkil etdi, bu 2025-yilning mos davridagi ko‘rsatkichdan 6,2 barobar ko‘pdir. Bu raqamlar nol stavkaga o‘tish budjet uchun qanchalik sezgir bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi: iste’molchilar arzonroq narxdan yutishi mumkin, ammo bojxona tushumlaridagi kamayishni qoplash masalasi dolzarb bo‘lib qoladi.
May oyida prezident huzuridagi yig‘ilishda O‘zbekiston hamon 2026-yilda JSTga a’zo bo‘lish niyatida ekani aytilgandi. Yil boshiga ko‘ra, mamlakat tashkilotning 34 a’zosidan 33 tasi bilan muzokaralarni yakunlagan. Respublikaning JSTga kirishi bo‘yicha ishchi guruhning 27–28-iyul kunlari bo‘lib o‘tgan 13-yig‘ilishi yakunlarida bosh muzokarachi, prezidentning JST bo‘yicha vakili Azizbek Urunov O‘zbekiston 2026-yilda a’zolik jarayonini yakunlamoqchi ekanini ma’lum qildi. Endi asosiy savol — qolgan bir a’zo bilan kelishuv va hujjatlar ko‘rib chiqilishidagi kechikishlarni bartaraf etish qanchalik tez hal bo‘ladi.
Source: www.gazeta.uz