O‘zbekiston Qozog‘iston va Qirg‘iziston bilan ayrim chegara bojxona postlarida “yagona to‘xtash” (One Stop) tamoyilini joriy etish imkoniyatini muhokama qilmoqda. Bu haqda 11-noyabr kuni bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida Bojxona qo‘mitasi boshqarma boshlig‘i Farhod Olimjonov ma’lum qildi. Tashabbus yuklarni chegaraning har ikki tomonida ketma-ket to‘xtatish o‘rniga bitta o‘tkazish punktida zarur tartib-taomillardan o‘tkazishni nazarda tutadi. Maqsad — savdo jarayonlarini soddalashtirish va chegarani kesib o‘tish vaqtini qisqartirish.
Asosiy faktlar: O‘zbekiston qo‘shni davlatlar bilan birgalikda bojxona nazoratining uchta modelini ko‘rib chiqmoqda; Qozog‘iston va Qirg‘iziston bilan muzokaralar olib borilmoqda, 2026-yil dekabriga qadar Qirg‘iziston bilan beshta o‘tkazish punktida birgalikdagi nazoratni yo‘lga qo‘yish rejalashtirilgan; so‘nggi uch yilda chegara postlari orqali o‘tuvchi yuk avtomobillari soni 70 foizga oshib, sutkasiga 5,1 mingtadan ko‘paygan, 2030-yilga borib bu ko‘rsatkichni 10,5 mingtaga yetkazish mo‘ljallangan.
Amaldagi tizimda yuk transporti O‘zbekiston tomonida alohida to‘xtab, bojxona tartib-taomillaridan o‘tadi, so‘ngra qo‘shni davlatda ham xuddi shu jarayonlar takrorlanadi. Bu vaqt va xarajatlarni ko‘paytiradi. “Yagona to‘xtash” tamoyili ana shu takroriy bosqichlarni bartaraf etishga qaratilgan. U prezidentning bojxona organlari faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risidagi, 2026-yil 27-avgustdagi farmonida nazarda tutilgan. Farmon bilan “Yangi O‘zbekiston bojxonasi — 2030” strategiyasi tasdiqlangan bo‘lib, u bojxona tartib-taomillarini soddalashtirish, raqamli texnologiyalarni rivojlantirish va qo‘shni davlatlar bilan hamkorlikni kengaytirishni ko‘zda tutadi.
Olimjonov uchta modelni sanab o‘tdi. Birinchi model ikki davlat bojxona organlarining bitta binoda birgalikda ishlashini nazarda tutadi — bu chegaraning har ikki tomonida ketma-ket nazoratdan o‘tish o‘rniga barcha zarur tartib-taomillarni bitta o‘tkazish punktida amalga oshirish imkonini beradi. Ikkinchi modelda qo‘shni davlatlarning bojxona organlari alohida binolarda ishlaydi, biroq funksiyalarni o‘zaro taqsimlaydi: bir tomon eksportni, ikkinchisi importni rasmiylashtiradi. Uchinchi model bojxona tekshiruvlari natijalarini o‘zaro tan olishni nazarda tutadi. “Masalan, agar biz mamlakatimizdan eksport qilinayotgan yukni ko‘rikdan o‘tkazgan bo‘lsak, qo‘shni davlat, deylik, Qozog‘iston, uni import qilishda qayta tekshirmaydi. Yoki aksincha: agar ular ko‘rikdan o‘tkazgan bo‘lsa, biz qayta tekshiruv o‘tkazmaymiz”, — deya tushuntirdi Olimjonov.
Bojxona qo‘mitasi oldiga ushbu tamoyilni bir nechta chegara postlarida joriy etish vazifasi qo‘yilgan. Qo‘shni davlatlar bilan muzokaralar Tashqi ishlar vazirligi va Transport vazirligi bilan birgalikda olib borilmoqda. Biroq tizimni ishga tushirish ikkinchi tomon bilan kelishuvni talab qiladi, chunki O‘zbekiston birgalikdagi nazorat tartibini mustaqil ravishda belgilay olmaydi. “Bu faqat O‘zbekistonning xohishi bilan hal etiladigan masala emas. Muzokaralar davomida One Stop tamoyili aynan qaysi shaklda joriy etilishini kelishib olishimiz zarur”, — deya ta’kidladi idora vakili.
Strategiyaga muvofiq, 2026-yil dekabriga qadar Qirg‘iziston bilan beshta o‘tkazish punktida One Stop tamoyili asosida birgalikdagi nazoratni tashkil etish bo‘yicha muzokaralar o‘tkazish rejalashtirilgan. Mas’ullar etib Bojxona qo‘mitasi, Davlat xavfsizlik xizmati Chegara qo‘shinlari, Tashqi ishlar vazirligi hamda “O‘zbekiston temir yo‘llari” kompaniyasi belgilangan. Avvalroq iyul oyida Bojxona qo‘mitasi raisi Akmalxo‘ja Mavlonov qo‘shni davlatlar bilan chegaralarda One Stop tizimini bosqichma-bosqich joriy etish rejalari haqida ma’lum qilgandi. Qo‘mita raisi maslahatchisi Rustam Qobilov o‘shanda amaldagi tizimda yuk transporti O‘zbekiston tomonida alohida to‘xtab, tegishli jarayonlardan o‘tishga, so‘ngra qo‘shni davlatda ham xuddi shu jarayonlarni takrorlashga majbur bo‘layotganini tushuntirgandi.
One Stop tizimining joriy etilishi to‘xtashlar sonini qisqartirish hamda hujjatlarni rasmiylashtirish va ko‘rikdan o‘tkazishni birgalikda amalga oshirish imkonini berishi kerak. Idora hisob-kitoblariga ko‘ra, bu chegarani kesib o‘tish vaqtini ikki barobarga qisqartirishi mumkin. Bojxona qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi uch yil ichida O‘zbekiston chegara postlari orqali o‘tuvchi yuk avtomobillari soni 70 foizga yuqorilab, sutkasiga 5,1 mingtadan oshgan. 2030-yilga borib rasmiylar chegara orqali yuk transporti o‘tkazuvchanligini sutkasiga kamida 10,5 mingta avtomobilga yetkazishni rejalashtirmoqda. Buning uchun sakkizta chegara bojxona postini rekonstruksiya qilish hamda boshqa chora-tadbirlarni amalga oshirish ko‘zda tutilgan. Keyingi qadam — Qozog‘iston va Qirg‘iziston bilan One Stop tamoyilining aniq shakli bo‘yicha muzokaralarni yakunlash.
Source: www.gazeta.uz