Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

O‘zbekiston elektr stansiyalarining o‘rnatilgan quvvati 2021−2025-yillarda 50 foizga oshib, 16,49 gigavattdan 24,74 gigavattga yetdi, elektr ta’minoti hajmi esa 16,3 foizga ko‘payib, 87,18 mlrd kilovatt-soatni tashkil etdi. Biroq Markaziy bankning 2027−2029-yillarga mo‘ljallangan pul-kredit siyosatining asosiy yo‘nalishlari konseptual loyihasida qayd etilishicha, elektr tarmoqlarining eskirishi, texnologik yo‘qotishlar va ayrim hududlardagi uzilishlar yangi quvvatlardan to‘liq foydalanish imkonini bermayapti. Regulyator ma’lumotlariga ko‘ra, faqat 2026-yilning iyun-iyul oylarida tarmoqlarda qariyb 4000 ta avariya qayd etilib, elektr energiyasi yo‘qotishlari 17,2 foizga yetgan.

Asosiy faktlar: O‘rnatilgan quvvat 2021-yildagi 16,49 GVt dan 2025-yilda 24,74 GVt ga (+50%) oshdi, elektr ta’minoti hajmi 74,95 mlrd kVt/soatdan 87,18 mlrd kVt/soatga (+16,3%) yetdi. 2026-yil iyun-iyulida tarmoqlarda qariyb 4000 avariya qayd etilib, yo‘qotishlar 17,2 foizni, olti oyda esa 4,8 mlrd kVt/soatni tashkil etgan. Jahon banki 2030-yilgacha taqsimlovchi tarmoqlarni modernizatsiya qilish uchun qariyb 3 mlrd dollar zarurligini baholagan.

Hujjatda ta’kidlanishicha, energetikani rivojlantirish faqat yangi stansiyalar qurish bilan cheklanmasligi kerak: elektr uzatish liniyalari, nimstansiyalar va taqsimlash infratuzilmasining holati ham hal qiluvchi ahamiyatga ega. Markaziy bankning pozitsiyasiga ko‘ra, tarmoqlarni modernizatsiya qilish va elektr ta’minoti ishonchliligini oshirish korxonalarga barqarorroq ishlash, ishlab chiqarish xarajatlarini qisqartirish hamda iste’mol narxlariga bosimni kamaytirish imkonini beradi. Aks holda, yetarli ishlab chiqarish quvvati mavjud bo‘lgan taqdirda ham uskunalarning eskirishi, texnologik yo‘qotishlar va tarmoqlarning cheklangan o‘tkazuvchanlik qobiliyati elektr energiyasini iste’molchilarga yetkazib berishga to‘siq bo‘lishi mumkin.

Muammoning ko‘lami rasmiy ma’lumotlarda ham aks etgan: 27-iyul kuni prezident huzurida bo‘lib o‘tgan yig‘ilishda iyun-iyul oylarida elektr tarmoqlarida qariyb 4000 ta avariya sodir bo‘lgani, ayrim hududlarda aholi va tadbirkorlar 8−10 soat elektrsiz qolgani ma’lum qilindi. Olti oy davomida tarmoqlardagi yo‘qotishlar hajmi 4,8 mlrd kVt/soatga yetgani, ayrim hududlarda infratuzilmani rejalashtirishda iste’mol va yuklama o‘sishi o‘z vaqtida hisobga olinmagani qayd etilgan. Jahon banki 2025-yil may oyida O‘zbekistondagi taqsimlovchi elektr tarmoqlari obyektlarining yarmidan ko‘pi 30 yildan ortiq vaqtdan beri ishlatilib kelinayotganini, 2024-yilda texnik yo‘qotishlar qariyb 13 foizni tashkil etganini ma’lum qilgan edi.

Moliyalashtirish bo‘yicha ham qadamlar tashlanmoqda. 2025-yil may oyida Jahon banki taqsimlash infratuzilmasini rivojlantirish uchun 100 mln dollarlik imtiyozli kreditni ma’qulladi, yana 50 mln dollarni “Hududiy elektr tarmoqlari” kompaniyasi ajratishi ko‘zda tutilgan. 150 mln dollarlik dastur doirasida besh yil davomida past kuchlanishli taqsimlovchi tarmoqlarning 6000 km qismini qurish va modernizatsiya qilish, 1200 ta transformatorni o‘rnatish va almashtirish, shuningdek tarmoqlarni hisobga olish va boshqarish tizimlarini rivojlantirish rejalashtirilgan.

Keyingi bosqichda Markaziy bankning konseptual loyihasi yakuniy hujjat sifatida ko‘rib chiqilishi, tarmoqlarni yangilash bo‘yicha investitsiya dasturlarining amalga oshirilishi va xalqaro moliya institutlari ishtirokining kengayishi kutilmoqda. Mutaxassislarning fikricha, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining qo‘shimcha quvvatlaridan samarali foydalanish va iste’molchilarga barqaror elektr yetkazib berish aynan taqsimlash infratuzilmasini modernizatsiya qilish sur’atiga bog‘liq bo‘lib qolmoqda.

Source: www.gazeta.uz