Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

O‘zbekiston Markaziy banki pul-kredit siyosatining 2027–2029-yillarga mo‘ljallangan asosiy yo‘nalishlari loyihasida iqtisodiyotga investitsiyalar ishlab chiqarish natijalaridan tezroq o‘sayotganini qayd etdi. Regulyator hisob-kitoblariga ko‘ra, qo‘shimcha iqtisodiy o‘sishni ta’minlash uchun avvalgi davrlarga qaraganda ko‘proq kapital qo‘yilmalar talab etilmoqda. Bu holat, birinchi navbatda, energetika, sanoat va infratuzilmaga yo‘naltirilayotgan yirik investitsiyalar hamda iqtisodiyotning yuqori kapital sig‘imi bilan bog‘lanmoqda. Hujjatda ta’kidlanishicha, yirik loyihalarning samarasi bir necha yildan keyin ko‘rinishi mumkin, shu bois joriy ko‘rsatkichlar investitsiyalarning samarasizligini anglatmaydi.

Asosiy faktlar: 2017-yilda asosiy kapitalga investitsiyalarning YaIMdagi ulushi 20,2 foiz bo‘lgan bo‘lsa, 2019-yilda 32,9 foizga, 2024-yilda 34,9 foizga yetgan; 2025-yilda bu ko‘rsatkich 32,6 foizga tushgan. Nominal ifodada kapital qo‘yilmalar 84,9 trln so‘mdan 656,6 trln so‘mgacha oshgan, ammo joriy narxlardagi bu summalar qisman inflyatsiya ta’sirini ham aks ettiradi. ICOR koeffitsiyenti 2020-yildagi 6,8 darajasidan 2025-yilda taxminan 4,8 gacha pasaygan, biroq 2010-yillar boshidagi 2,5–2,7 darajasidan ancha yuqoriligicha qolmoqda.

Tahlilning tarixiy qismida qayd etilishicha, 2017-yilgacha O‘zbekistonda asosiy kapitalga investitsiyalarning YaIMdagi ulushi nisbatan barqaror bo‘lgan, keyin esa sezilarli o‘sgan. Ayniqsa 2023–2025-yillarda investitsion faollik yuqori bo‘ldi. Markaziy bank o‘sishni iqtisodiyotning kapital sig‘imi ortishi, yirik infratuzilma va sanoat loyihalari, shuningdek, xorijiy investitsiyalar va kreditlarning loyihalarni moliyalashtirishdagi roli ortishi bilan bog‘laydi. Regulyatorning fikricha, allaqachon yaratilgan ishlab chiqarish quvvatlaridan to‘liqroq foydalanish ham muhim ahamiyatga ega.

Tadqiqotda “Investitsiyalarning joriy samarasi bo‘yicha ko‘rsatkichlar kapital jamg‘arish sur’ati ishlab chiqarish natijalaridan oldinda borayotganini ko‘rsatmoqda. Iqtisodiy o‘sish yuqori darajada saqlanayotgan bo‘lsa-da, investitsiyalar hajmi undan tezroq o‘smoqda”, deyiladi. Hisob-kitoblarda ICOR — qo‘shimcha kapital sig‘imi koeffitsiyentidan foydalanilgan; uning yuqori bo‘lishi bir birlik qo‘shimcha o‘sish uchun ko‘proq investitsiya kerakligini bildiradi. Markaziy bank ICOR alohida loyihalarning o‘zini qoplashini o‘lchamasligi va yirik investitsiyalar natijalari kechikishi mumkinligini ham alohida qayd etadi.

Tarmoqlar kesimida 2025-yilda eng yuqori investitsion intensivlik suv ta’minoti va chiqindilarni boshqarish sohasida — 469,8 foiz, shuningdek, energetika va tog‘-kon sanoatida qayd etilgan. Bu suv ta’minoti va chiqindilar tarmog‘ida yaratilgan yalpi qo‘shilgan qiymatdan qariyb 4,7 baravar ko‘p mablag‘ yo‘naltirilganini anglatadi. Bunday ko‘rsatkichlar infratuzilma qurilishi va uskunalarni yangilash katta kapital talab qiladigan sohalarga xos. Markaziy bank loyihasining to‘liq muhokamasi va 2027–2029-yillarga mo‘ljallangan pul-kredit siyosati yo‘nalishlarining yakuniy tasdiqlanishi keyingi bosqichda investitsion samaradorlik va kapital sig‘imi masalalarini yana kun tartibiga chiqarishi kutilmoqda.

Source: www.gazeta.uz