O‘zbekiston maktablarida sanitariya sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan “Toza qo‘llar” dasturi doirasida hojatxonalar uchun ajratilayotgan yillik 100 milliard so‘mni samarali sarflash masalasi kun tartibida qolmoqda. Kun.uz muxbiri Bo‘stonliq va Parkent tumanlarida grant mablag‘i hisobidan sinov tariqasida qurilgan ikki xil hojatxona bilan tanishdi; ikkalasi ham elektrsiz ishlaydi. Strategik islohotlar agentligi mutaxassisi Mavlonbek Ajamov maktablar uchun maxsus ishlab chiqilgan texnologiyalar haqida batafsil ma’lumot berdi va loyiha tafsilotlari video orqali ham taqdim etildi.
Asosiy faktlar: Dastur doirasida yillik 100 milliard so‘m maktab hojatxonalari uchun ajratilayotgan bo‘lsa, Bo‘stonliq va Parkentda ikki turdagi elektrsiz ishlaydigan sinov hojatxonalari qurilgan; Soakaway tizimi uchta maktabda, Vault tizimi yana uchta maktabda o‘rnatilgan.
Bu masala kichikdek tuyulsa-da, bolalar kunining katta qismini maktabda o‘tkazadi va noqulay, iflos yoki xavfsiz bo‘lmagan hojatxonalar o‘quvchilarning diqqatini, farovonligini va darsga qatnashishini ta’sirlashi mumkin. Ayniqsa, yuqori sinf qizlari uchun toza, ichkaridan qulflanadigan alohida hojatxona muhim; UNICEF ma’lumotlariga ko‘ra, bunday sharoitning yetishmasligi qizlarning darsga qatnashishiga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Sanitariya qoidalari bolalar salomatligi uchun ham zarur: Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotiga ko‘ra, toza ichimlik suvi yetishmaydigan va gigiena qoidalariga rioya qilinmaydigan sharoitda A gepatitini yuqtirib olish xavfi ortadi, maktabda qo‘l yuvish uchun suv va sovun esa yuqumli kasalliklarning oldini olishga yordam beradi.
Mavlonbek Ajamovning aytishicha, ko‘p joylarda kanalizatsiya tarmog‘ining yo‘qligi asosiy to‘siq bo‘lib turibdi; bino ichiga unitaz o‘rnatishning o‘zi yetarli emas, unga suv kelishi va oqova suv xavfsiz chiqarib yuborilishi kerak. Ma’lumot uchun, suv ta’minoti bor maktablarga mo‘ljallangan Soakaway tizimi Mirzacho‘ldagi 16-maktabda, Sirdaryo tumanidagi 25-maktabda va Bo‘stonliqdagi 11-maktabda o‘rnatilgan; suv tanqis joylarga mos Vault hojatxonalari esa Konimexdagi 5-maktabda, Parkentdagi 20-maktabda va Muzrabotdagi 9-maktabda qurilgan.
Loyihaning keyingi bosqichlarida qishloq hududlariga markazlashgan kanalizatsiya tortish uchun katta mablag‘ va vaqt talab etilishi mumkin, shuning uchun maktablar uchun mos texnologik yechimlarni kengaytirish va bolalar uchun qulay, xavfsiz sanitariya sharoitlarini bosqichma-bosqich yaxshilash dolzarb vazifa bo‘lib qoladi. Agar qishloqlarga kanalizatsiya tortish kechiksa, hozir o‘qiyotgan bolalarning maktab davrida ham bu muammo hal bo‘lmasligi mumkin, shu sababli amaliy va tezkor yechimlarni joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi.
Source: kun.uz