O‘zbekiston, sobiq Sovet hududida islom moliyasi va bank tizimini rivojlantirish uchun eng yaxshi asosga ega bo‘lgan davlat hisoblanadi. Buning sababi oddiy: bu yerda sun'iy yo‘l bilan yaratib bo‘lmaydigan asosiy omil – islom moliyasi tamoyillarini qadrlaydigan ulkan mijozlar bazasi mavjud. Bu mijozlar islom moliyasining adolatli va shaffof bitimlar, real iqtisodiyotga yo‘naltirilgan va aktivlar bilan ta'minlangan moliyalashtirish konsepsiyasiga ishonishadi. Ko‘p boshqa bozorlarda islom bank tizimi asosan yuqoridan, tartibga solish orqali joriy etilsa, O‘zbekistonda unga talab tabiiy ravishda pastdan shakllanadi, bu esa potentsialni ayniqsa yuqori qiladi.
Islom bank tizimi mamlakatda hali shakllanish bosqichida bo‘lsa-da, zarur asos allaqachon yotqizilgan: yuqori demografik potentsial, madaniy va qadriyatlar bazasi, o‘sib borayotgan iqtisodiyot va yuqori tadbirkorlik faolligi. Bularning barchasi O‘zbekistonni Markaziy Osiyoda islom moliyasi uchun eng istiqbolli bozorlardan biriga aylantiradi. Islom moliyasi bank sektorining o‘sishiga qanday turtki bo‘lishi mumkin? Birinchidan, bozorni kengaytirish: islom moliyaviy mahsulotlar an'anaviy bank vositalaridan foydalanmaydigan mijozlarga kirish imkonini beradi, lekin bundan ham muhimi, shaffof tuzilmalar, real aktivlarga asoslangan bitimlar va risklarni taqsimlashni qadrlaydigan an'anaviy mijozlarni ham jalb qiladi. Ikkinchidan, aholi mablag‘larini jalb qilish: O‘zbekistonda aholi sezilarli jamg‘armalarga ega, ammo mavjud va tushunarli investitsiya vositalari juda kam, shuning uchun islom investitsiya hisobvaraqlari bu mablag‘larni jalb qilishning tabiiy kanaliga aylanishi mumkin.
Asosiy muammo – tushuncha va xabardorlik darajasi. Islom bank tizimini joriy etishdagi asosiy muammo texnologiyalar yoki mahsulotlarda emas, balki bozor bu mahsulotlarni qanchalik tushunishidadir. Aholining katta qismi hali ham islom moliyaviy vositalar haqida etarli darajada xabardor emas. Odamlar o‘n yillar davomida foizli kreditlar va depozitlardan foydalanganlar, shuning uchun muqobil moliyalashtirish modelini barqaror tushunish va qabul qilish uchun vaqt kerak. Islom mahsulotlari boshqa terminologiya, boshqa iqtisodiy mantiq va boshqa huquqiy konstruksiyalardan (savdo, ijaraga olish va sheriklikka asoslangan) foydalanadi, shuning uchun ularni muvaffaqiyatli joriy etish uchun moliyaviy savodxonlikni oshirish va xabardorlikni kengaytirish bo‘yicha tizimli ish talab etiladi.
Strategiya va inson kapitali muhim ahamiyatga ega. Strategiya xodimlar ishongan hikoya bo‘lishi kerak, hech kim o‘qimagan taqdimot emas. Odamlar platformalardan muhimroq: hech qanday mukammal IT tizimi birlashgan missiya, to‘g‘ri siyosat, xodimlarni o‘qitish va to‘g‘ri rag‘batlantirish tizimini almashtira olmaydi. Kuchli islom moliyaviy mahsulotlar mutaxassisini jalb qilish juda muhim, u islom moliyasi talablarini tushunishi, mahsulotlarni to‘g‘ri tuzishi va to‘liq mahsulotlar qatorini shakllantirishi kerak. O‘zbekistonda islom moliyasini rivojlantirish nafaqat mumkin, balki strategik jihatdan muqarrardir, bu qadriyatlarga asoslangan katta bozorga kirish imkonini beradi va barqarorroq moliyalashtirish manbalarini yaratadi.
Source: kun.uz