Amerika Qo‘shma Shtatlari Prezidenti Donald Tramp ma’muriyati federal o‘lim jazosini kengaytirish, jumladan, otib o‘ldirish guruhlaridan foydalanishni rejalashtirmoqda. Bu haqda Adliya vazirligi tomonidan e’lon qilingan siyosiy hujjatda ma’lum qilindi.
Hujjatda o‘lim jazosini “tiklash va kuchaytirish” adolatni ta’minlashning ajralmas qismi sifatida ta’riflangan. Adliya vazirligi matbuot xabarida: “Adliya vazirligi qonuniy o‘lim hukmlarini izlash, olish va amalga oshirish bo‘yicha tantanali burchini tiklash uchun harakat qildi – bu mahkumlar apellyatsiyalarni tugatgandan so‘ng qatllarni amalga oshirishga yo‘l ochadi”, deyiladi.
AQSh Konstitutsiyasining Sakkizinchi tuzatishi “shafqatsiz va g‘ayrioddiy jazolarni” taqiqlasa-da, Adliya vazirligi otib o‘ldirish, elektr toki va zaharli gaz bilan qatl qilish qonuniy jihatdan maqbul deb hisoblaydi.
Hujjat, shuningdek, Trampning o‘tmishdoshi, demokrat Jo Baydenni federal qatllarga moratoriy joriy etgani uchun tanqid qiladi. Vazirlik vazifasini bajaruvchi Bosh prokuror Todd Blansh bayonotida: “Federal o‘lim jazosi o‘lik xatga aylangan, har bir o‘lim hukmi amalda umrbod qamoq jazosiga aylantirilgan. Bu Donald Tramp Prezident bo‘lgach o‘zgardi”, dedi.
Tramp o‘lim jazosini kengaytirish tarafdori bo‘lib kelgan. 1989-yilda Markaziy bog‘dagi zo‘rlash hodisasidan so‘ng u butun sahifali e’lonlar berib, “o‘lim jazosini qaytarish”ni talab qilgan. Besh o‘smir hibsga olinib, sudlangan, ammo keyinchalik DNK dalillari bilan oqlangan.
Siyosiy hujjatda ma’muriyat Trampning birinchi muddatidagi kabi o‘lim inyeksiyalari uchun pentobarbital preparatidan foydalanishga qaytishi tushuntirilgan. Shuningdek, Bayden ma’muriyati preparatni qo‘llashni to‘xtatishda “ilm-fanni noto‘g‘ri tushungan” deb hisoblanadi.
Hisobot Federal qamoqxonalar byurosiga federal o‘lim kamerasini kengaytirish va “qo‘shimcha qatl usullariga ruxsat berish” uchun qo‘shimcha muassasa qurishni ko‘rib chiqishni topshiradi. Bu usullar orasida otib o‘ldirish guruhi ham bor, bu zamonaviy AQShda kam uchraydigan qatl usuli.
Hozirda beshta shtat otib o‘ldirishga ruxsat beradi: Aydaxo, Janubiy Karolina, Yuta, Missisipi va Oklaxoma. O‘tgan yili Janubiy Karolina kamida uch kishini otib o‘ldirishni buyurgan, bu 15 yil ichida birinchi bunday qatl edi.
O‘lim jazosi AQShda qonuniy bo‘lsa-da, uning qo‘llanilishi juda bahsli. Tanqidchilar o‘lim jazosi ozchiliklar va kam ta’minlanganlarga nisbatan nomutanosib ravishda qo‘llanilishini va noto‘g‘ri hukmlar xavfini ta’kidlaydilar. O‘lim jazosi to‘g‘risidagi ma’lumot markazi 1973-yildan beri kamida 202 kishi o‘lim hukmidan oqlanganini taxmin qilmoqda.
Tramp ma’muriyati esa o‘lim jazosini og‘ir jinoyatlar uchun zarur jazo deb hisoblaydi. Adliya vazirligi: “Bu qadamlar eng vahshiy jinoyatlarni oldini olish, qurbonlar uchun adolatni ta’minlash va tirik qolgan yaqinlariga uzoq kutilgan yengillik keltirish uchun muhim”, dedi.
Taxminan 55 davlat o‘lim jazosiga ruxsat beradi, ammo amaliyotni tugatish tendensiyasi kuzatilmoqda. 141 ga yaqin davlat o‘lim jazosini bekor qilgan, jumladan, Yevropadagi Belarusdan tashqari barcha davlatlar, shuningdek, AQShning qo‘shnilari Meksika va Kanada.
2020-yilda Trampning birinchi ma’muriyati deyarli 17 yil ichida birinchi federal mahbusni qatl qilgan. Muddatining so‘nggi oylarida Tramp jami 13 ta qatlni amalga oshirgan. Bayden esa 2021-yilda lavozimga kirishgach, moratoriy e’lon qilgan va 2024-yil dekabrida 40 mahkumdan 37 tasining jazosini umrbod qamoqqa o‘zgartirgan.
Blansh Trampning Oq uyi Baydenning qarorini bekor qilishga intilishini aytdi: “Adolat to‘sib qo‘yilgan edi. Prezident Tramp rahbarligida Adliya vazirligi bu muvaffaqiyatsizliklarni bartaraf etish va adolatni tiklash uchun qo‘lidan kelgan hamma narsani qiladi.”
Source: www.aljazeera.com