1858 yilda London misli ko'rilmagan issiqlik to'lqinidan azob chekdi. Temza daryosi shu qadar sasidiki, odamlar nafas olishga qiynalardi. Bu hodisa "Buyuk Sasiq" nomi bilan tarixga kirdi va natijada London zamonaviy kanalizatsiya tizimiga ega bo'ldi.
Daryo shu qadar sasigan ediki, Londonliklar havoni ushlash uchun pardalarni ohak xloridiga botirib, tashqariga chiqqanda ro'molcha bilan burunlarini berkitishga majbur bo'lishdi. Mahalliy matbuot yozganidek, "Kimki bu sasigni bir marta nafas olsa, uni hech qachon unutolmaydi va eslab qolsa, o'zini baxtli sanashi mumkin".
Bir necha hafta davomida harorat 30 darajadan yuqori bo'lib, bir tomchi yomg'ir yog'madi. Temza daryosi ochiq kanalizatsiyaga aylandi: inson va hayvon chiqindilari, axlat va sanoat ifloslanishi bilan to'la loyqa suv. Issiqlik daryo sathini pasaytirib, qirg'oqlarda chiqindilarni ochib qo'ydi.
1800-1850 yillar oralig'ida London aholisi ikki baravar ko'payib, 2,5 millionga yetdi, bu Britaniya imperiyasi poytaxtini dunyodagi eng yirik shaharga aylantirdi. Ammo eskirgan kanalizatsiya tizimi bunga dosh bera olmadi. Uylar va korxonalardan chiqindilar to'g'ridan-to'g'ri Temzaga oqardi.
Boy uylarda yopiq hojatxonalarning ommalashishi vaziyatni yanada yomonlashtirdi. Inson chiqindilari to'g'ridan-to'g'ri daryoga tushdi. Yuqori to'lqin paytida ifloslangan suv ko'chalarga qaytib keldi. Londonliklar Temzaning sasigan hidiga o'rganib qolgan edi, ammo "Buyuk Sasiq" hamma narsadan oshib ketdi.
Cholera epidemiyalari paytida shifokor Jon Snou kasallikning iflos havodan emas, balki ifloslangan ichimlik suvidan tarqalishini aniqladi. U Broad Streetdagi nasosning dastasini olib tashlab, epidemiyani to'xtatdi. Ammo siyosatchilar uning nazariyasini qabul qilishga tayyor emas edi. Snou 1858 yil iyun oyida, "Buyuk Sasiq" eng yuqori cho'qqisiga chiqishidan oldin vafot etdi.
Parlament a'zolari sasigni o'zlari his qilgach, kanalizatsiya tizimini modernizatsiya qilishga rozi bo'ldi. 18 kun ichida 3 million funt sterling ajratildi. Muhandis Jozef Bazalgette 1800 km yer osti kanalizatsiyasini loyihalashtirdi, daryo bo'ylab qirg'oqlarni qurdi va ikkita nasos stansiyasini barpo etdi. 1875 yilga kelib, loyiha tugallandi va vabo tarixga aylandi.
150 yildan ortiq vaqt o'tib, Bazalgettening quvurlari zamonaviy talablarga javob bera olmay qoldi. 2025 yilda 25 km uzunlikdagi Thames Tideway Tunnel ochilib, eski kanalizatsiyaga bosimni kamaytirdi. Hech kim "Buyuk Sasiq"ni qayta boshdan kechirishni xohlamaydi.
Source: www.dw.com