Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Hisob-kitoblarga ko‘ra, o‘rta kengliklardagi odatiy shahar osmonida tunning istalgan paytida 700 dan ortiq sun’iy yo‘ldosh harakatlanadi. Mustaqil ilmiy taqrizdan o‘tmagan yangi tadqiqotda Yer atrofidagi past orbitada, ya’ni 2 000 kilometrgacha balandlikda ishlayotgan 15 833 ta faol apparat trayektoriyasi tahlil qilindi. Accu Components muhandislik kompaniyasi e’lon qilgan xulosaga ko‘ra, ufq to‘liq ochiq bo‘lganda 2026-yil 12 va 18-oktabr sanalariga oid ma’lumotlar asosida bir vaqtning o‘zida taxminan 710 ta sun’iy yo‘ldosh kuzatilishi mumkin. Tadqiqot Buyuk Britaniyaga qaratilgan bo‘lsa-da, natijalar 40–50 daraja shimoliy va janubiy kengliklardagi ko‘plab hududlar, jumladan Yevropa va AQSh uchun ham dolzarbdir.

Asosiy faktlar: Past Yer orbitasida 15 833 ta faol sun’iy yo‘ldosh qayd etilgan; o‘rta kenglikdagi odatiy shahar osmonida bir vaqtda 710 tagacha apparat harakatlanishi hisoblangan. Ularning o‘rtacha 105 tasi Quyosh nurini qaytarib, tungi osmonda yulduzdek ko‘rinishi mumkin. Tadqiqot mustaqil ilmiy taqrizdan o‘tmagan va AQSh Kosmik kuchlarining kuzatuv ma’lumotlariga asoslangan CelesTrak bazasidan foydalangan.

Tadqiqotning uslubiy asosi ham muhim: olimlar ochiq manba bo‘lgan CelesTrak sayti orqali olingan orbital ma’lumotlarni tahlil qildi. Accu Components natijalarni Buyuk Britaniya misolida taqdim etgan bo‘lsa-da, bunday zichlik o‘rta kengliklarga xos tendensiya sifatida baholanmoqda. Bu shuni anglatadiki, sun’iy yo‘ldoshlar endi faqat observatoriyalar yoki chekka hududlar muammosi emas; ular oddiy shahar aholisi ham kuzatadigan tungi osmon fonining bir qismiga aylanmoqda.

Biroq 710 ta apparatning barchasini oddiy ko‘z bilan ko‘rish mumkin emas. Sun’iy yo‘ldoshlar o‘zidan yorug‘lik chiqarmaydi; ular Yerdan ko‘rinishi uchun Quyosh nurlarini qaytarishi, apparat ostidagi yer yuzasi esa qorong‘ilikka cho‘mgan bo‘lishi kerak. Hisob-kitoblarga ko‘ra, shahar ustidan o‘tayotgan 710 ta apparatning o‘rtacha 105 tasi shu shartga mos tushadi va tungi osmonda yulduzlarga o‘xshab porlaydi. Ko‘rinadigan yo‘ldoshlar soni tun davomida o‘zgaradi: quyosh botgandan keyingi dastlabki soatlarda va tong otishidan oldin ular ko‘proq kuzatiladi, tunning o‘rtasida esa aksariyati Quyosh nurini kuzatuvchi tomonga qaytarmaydi.

Muqoyisa uchun, Moskva yoki Nyu-York kabi yorug‘lik ifloslanishi kuchli megapolislarda tunda oddiy ko‘z bilan atigi bir necha o‘nlab yulduzni ko‘rish mumkin. Shahar atrofidagi hududlar va kichik aholi punktlarida ularning soni bir necha yuztaga yetadi. Bir vaqtning o‘zida bir necha ming yulduzni kuzatish uchun esa sun’iy yoritish astronomik kuzatuvlarga deyarli xalaqit bermaydigan olis qishloq yoki chekka tog‘li hududlarga borishga to‘g‘ri keladi.

So‘nggi o‘n yilda Yer orbitasidagi sun’iy yo‘ldoshlar soni keskin ko‘paydi. Ayniqsa, Ilon Maskning SpaceX kompaniyasi internetga ulanishni ta’minlash uchun Starlink global yo‘ldoshlar guruhini joylashtirishga kirishganidan keyin jarayon tezlashdi. Kelgusi o‘n yilliklarda operatorlar orbitaga yuz minglab, ehtimol millionlab yangi apparat chiqarishni rejalashtirmoqda. Agar bu rejalar amalga oshsa, tungi osmondan o‘tadigan sun’iy yo‘ldoshlar soni sayyoraning deyarli har bir nuqtasida ko‘rinadigan yulduzlar sonidan ancha oshib ketishi mumkin.

Bu tendensiya, ayniqsa, astronomlarni xavotirga solmoqda. Ular sun’iy yo‘ldoshlar guruhlarining ommaviy joylashtirilishi insoniyatning Koinotni o‘rganish imkoniyatlarini jiddiy cheklashi mumkinligidan xavfsiramoqda. Tadqiqot mustaqil ilmiy taqrizdan o‘tmaganligi sababli uning natijalari qo‘shimcha tekshiruvni talab qiladi; shu bilan birga, ochiq orbital ma’lumotlar asosidagi hisob-kitoblar muammoning miqyosini ko‘rsatadi. Keyingi qadam sifatida sun’iy yo‘ldoshlarning yorqinligini kamaytirish, orbital zichlikni tartibga solish va astronomik kuzatuvlarni himoya qilish bo‘yicha xalqaro qoidalarni muhokama qilish kutilmoqda.

Source: kun.uz