Valyuta
  • Yuklanmoqda...
Ob-havo
  • Yuklanmoqda...
Havo sifati (AQI)
  • Yuklanmoqda...

Yangi ilmiy tadqiqotda fiziklar atom yadrosidan alfa va beta-zarralar bir vaqtda ajralib chiqadigan radioaktiv parchalanish modelini taklif qildi. Hozircha tajribada tasdiqlanmagan bu nazariya ba’zi yadrolarda kuzatiladigan zarralar energiyasiga oid hisob-kitoblar bilan o‘lchov natijalari o‘rtasidagi tafovutni tushuntirishi mumkin. Ish tafsilotlari Physical Review Letters jurnalida e’lon qilindi; mualliflar an’anaviy ketma-ket parchalanish tasavvuriga qo‘shimcha ravishda yagona kvant o‘tish doirasidagi birgalikdagi jarayonni ko‘rib chiqishni taklif etadi.

Asosiy faktlar: Yangi model alfa va beta-parchalanishning bir vaqtda, bitta kvant o‘tishi doirasida sodir bo‘lish ehtimolini baholaydi. Hisob-kitoblarda alfa-zarralar energiyasining tor Gauss taqsimoti kuzatilgan, nomzod izotoplar qatoriga neodim-150, gadoliniy-157, terbiy-159, disproziy-163 va simob-204 kiritilgan. Eng qulay nomzodda ham yarim parchalanish davrining quyi chegarasi 10⁶⁷ yil tartibida, shuning uchun jarayonni hozircha tajribada kuzatish imkonsiz.

Radioaktivlik beqaror atom yadrolarining energiya ajratib, o‘z-o‘zidan parchalanish xususiyatidir. Ungacha alfa, beta va gamma-parchalanish asosan alohida yoki qat’iy ketma-ket jarayonlar sifatida qaralgan: alfa-parchalanishda geliy-4 yadrosi, beta-parchalanishda elektron va antineytrino yoki pozitron va neytrino, gamma-parchalanishda yuqori energiyali gamma-kvantlar chiqadi. So‘nggi yillarda juda qisqa vaqt oralig‘ida ketma-ket chiqadigan aralash parchalanishlar kuzatilgan bo‘lsa-da, nazariya ba’zi hollarda o‘lchangan zarralar energiyasini to‘liq izohlay olmagan.

Mualliflar alfa va beta-zarralarning chiqishini oraliq “virtual” holat bilan bog‘laydi; real yadro bu holatda uzoq vaqt qolmaydi. Yangi modelda ikki raqobatlashuvchi omil — alfa-zarra uchun tunnellanish ehtimoli va beta-zarra uchun mavjud energiya diapazoni — birgalikda hisoblanadi. Natijaga ko‘ra, alfa-zarra energiyasining ortishi tunnellanish ehtimolini oshiradi, ammo beta-zarralar uchun mumkin bo‘lgan energiyalar oralig‘ini toraytiradi. Shu sabab model an’anaviy ketma-ket tushuntirishda kuzatilgan nomuvofiqliklarni yumshatishga da’vogar.

Tadqiqotchilar massa soni A ≥ 100 bo‘lgan radioaktiv yadrolar orasidan alohida alfa yoki beta-parchalanish energetik jihatdan mumkin bo‘lmagan, ammo birgalikdagi alfa-beta-minus parchalanishga nomzod beshta izotopni ajratdi. Bular neodim-150, gadoliniy-157, terbiy-159, disproziy-163 va simob-204. Hisob-kitoblar bu yadrolarda qanday hosila yadrolar paydo bo‘lishi va jarayon qanchalik tez-tez sodir bo‘lishi mumkinligini ham baholaydi; biroq ehtimollik juda past.

Hozircha yangi model faqat nazariy asosda taklif qilingan va mustaqil tajribalarda tasdiqlanishi kerak. Olimlar eng qulay nomzodlarda ham yarim parchalanish davri 10⁶⁷ yildan kam bo‘lmasligini hisobga olsa, bevosita kuzatish uzoq muddatli istiqbolda ham qiyin. Shu bois keyingi qadamlar aniqroq yadro modellari, nozik o‘lchov usullari va bilvosita izlarni izlash bilan bog‘liq bo‘lishi kutiladi. Agar gipoteza tasdiqlansa, u radioaktiv parchalanish fizikasi bo‘yicha mavjud tasavvurlarni sezilarli kengaytiradi.

Source: kun.uz