O‘zbekiston, Belarus va Tojikiston hududlarida firibgarlar davlat ijtimoiy tashabbuslariga bo‘lgan ishonchdan foydalanib, yangi aldov sxemasini joriy etmoqda. Ular fuqarolarga davlat tomonidan to‘lovlar va’da qilib, oddiy so‘rovnomani to‘ldirishni so‘raydi, so‘ngra "shaxsiy menejer" sifatida qo‘ng‘iroq qiladi. Bu haqda F6 kompaniyasining Raqamli xatarlardan himoya qilish departamenti mutaxassislari ma’lum qildi.
Mutaxassislar ushbu kampaniya bilan bog‘liq 360 dan ortiq firibgar domenlarni aniqladilar. Saytlar rasmiy axborot resurslari yoki mintaqaviy yangiliklar nashrlariga o‘xshab ko‘rinadi. Ularda go‘yoki amalda bo‘lgan davlat moddiy yordam dasturi haqidagi materiallar joylashtirilgan. Foydalanuvchiga kichik so‘rovnomadan o‘tish taklif etiladi, shundan so‘ng to‘lov va’da qilinadi. Masalan, O‘zbekiston aholisiga firibgarlar haftalik 15 million so‘m olishni va’da qilmoqda. "Rasmiylashtirish" uchun F.I.Sh. va telefon raqamini ko‘rsatish kifoya.
Ikki asosiy sayt varianti qo‘llaniladi. Birinchi holatda bu "dastur" tavsifi va so‘rovnoma bilan oddiy bir sahifali resurs. Ikkinchisida firibgarlar mintaqaviy OAV ning tashqi ko‘rinishini to‘liq nusxalaydi va ijtimoiy tashabbus haqida soxta "jurnalistik maqola" chop etadi. Material oxirida ham ma’lumotlarni yig‘ish uchun forma mavjud. Shaxs telefon raqami va boshqa ma’lumotlarni qoldirgandan so‘ng, u bilan firibgar bog‘lanadi. U o‘zini shaxsiy menejer deb tanishtiradi va suhbatni telefon yoki internet orqali davom ettiradi.
Maqsad turlicha bo‘lishi mumkin. Bir holatda shaxs to‘lovni rasmiylashtirish uchun "komissiya" yoki "badal" to‘lashga ko‘ndiriladi. Boshqasida – uning qurilmasi yoki shaxsiy ma’lumotlariga kirishga harakat qilinadi. Ayniqsa xavfli variant – "tizimda ro‘yxatdan o‘tish" yoki "shaxsni tasdiqlash" uchun ilova o‘rnatish taklifi. Aslida bu smartfon ustidan nazoratni qo‘lga kiritadigan va firibgarlarga jabrlanuvchining hisobvaraqlaridan pul yechib olish imkonini beradigan zararli dastur bo‘lishi mumkin. Yana bir xatar hujjatlar bilan bog‘liq. Shaxsni tekshirish bahonasida firibgarlar pasport skanerini yuborishni so‘rashlari mumkin. Bunday ma’lumotlarni olgach, jinoyatchilar ulardan keyinchalik foydalanishlari mumkin – masalan, kredit olish yoki yangi fishing hujumlarini o‘tkazish uchun.
F6 mutaxassislari har qanday davlat to‘lovlari haqidagi ma’lumotni faqat davlat organlarining rasmiy saytlari orqali tekshirishni tavsiya qiladi. Shuningdek, sayt manziliga diqqat bilan qarash va kerak bo‘lganda WHOIS xizmatlari yordamida domenni tekshirish kerak. Mutaxassislarning ma’lumotlariga ko‘ra, firibgar resurslar ko‘pincha sxema ishga tushishidan bir necha kun yoki hafta oldin ro‘yxatdan o‘tkaziladi. Notanish odamlardan kelgan havolalarga o‘tmaslik kerak. Agar xabar tanish odamdan kelgan bo‘lsa ham, lekin havolani so‘ramagan bo‘lsangiz, uni ochmaslik yaxshiroq: jo‘natuvchining akkaunti buzilgan bo‘lishi mumkin. Hech kimga bank kartasi ma’lumotlari, parollar, SMS kodlari va boshqa moliyaviy ma’lumotlarni aytmaslik kerak. Bunday ma’lumotlarni notanish saytlarga ham kiritmaslik lozim. Asosiy qoida – hech qachon notanish odamlarga pul o‘tkazmaslik. Agar taklif shubhali tuyulsa yoki vaziyat tushunarsiz bo‘lsa, mutaxassislar to‘xtab, avval ishonchli odam bilan maslahatlashishni maslahat beradi.
Avvalroq O‘zbekistonda foydalanuvchilar "eng yaxshi bobo", "eng yaxshi buvi", "eng yaxshi dada" yoki "eng yaxshi ona" uchun go‘yoki onlayn ovoz berish havolalarini olishni boshlagan edi. Bunday havolaga o‘tib, Telegram kodini kiritgan kishi o‘z akkauntiga kirish huquqidan mahrum bo‘lishi mumkin, shundan so‘ng firibgarlar uning kontaktlaridan pul so‘ray boshlaydi.
Source: podrobno.uz