AQSh harbiy-dengiz kuchlarining Eron qirg‘oqlarini to‘liq blokadasi dushanba kuni soat 14:00 GMT dan boshlab kuchga kirdi. Donald Tramp maʼmuriyati bu harakat orqali Tehronni urushni to‘xtatish bo‘yicha o‘z shartlarini qabul qilishga majburlashga, mamlakat iqtisodiyotini siqib chiqarishga intilmoqda. Eron qurolli kuchlari blokadani "noqonuniy harakat" va "dengiz qaroqchiligi" deb baholadi.
Eron asosan neft va gazni Fors ko‘rfazidan chiqadigan yagona yo‘l – Hormuz bo‘g‘ozi orqali eksport qiladi. Fevral oyida boshlangan urushdan keyin Tehron bu bo‘g‘ozni deyarli yopib qo‘ygan edi, bu esa global energiya narxlarini ko‘tarilishiga sabab bo‘ldi. Biroq, shu davrda Eron o‘z neftini bo‘g‘oz orqali chiqarishda davom etdi. Kpler maʼlumotlariga ko‘ra, mart oyida Eronning neft eksporti kuniga 1,84 million barrelni tashkil etgan, aprelning birinchi yarmida esa 1,71 million barrelga yetgan – bu 2025-yilning o‘rtacha ko‘rsatkichi (1,68 million barrel)dan yuqori.
Ekspertlar taʼkidlashicha, mart oyidan aprel oyining birinchi yarmigacha Eron neft eksportidan 4,97 milliard dollar daromad olgan, bu urushdan oldingi daromaddan 40% ko‘p. Biroq, AQSh blokadasi Eronning neft eksport qilish imkoniyatini to‘g‘ridan-to‘g‘ri va jiddiy ravishda cheklaydi. Doha instituti professori Mohamad Elmasryning aytishicha, Eron endi neftni oldingi darajada eksport qila olmaydi, shuningdek, bo‘g‘ozdan o‘tayotgan chet el kemalaridan oladigan to‘lovlarni ham to‘play olmaydi.
Blokada neftdan tashqari, Eronning boshqa tovarlar savdosiga ham taʼsir ko‘rsatishi mumkin. Mamlakat portlari orqali petrokimyo mahsulotlari, plastmassa va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari asosan Xitoy va Hindistonga eksport qilinadi, importda esa sanoat mashinalari, elektronika va oziq-ovqat mahsulotlari ustunlik qiladi. Middle East Council eksperti Frederic Shnayderning fikricha, neftdan tashqari savdoning buzilishi nafaqat daromadlarni, balki yetkazib berish zanjirlarini ham zararlaydi, bu esa urushdan oldingi sanksiyalar ostida bo‘lgan iqtisodiyotda tangislikni kuchaytirishi mumkin.
Eron va Xitoy o‘rtasida temir yo‘l aloqasi mavjud bo‘lib, u Markaziy Osiyo (Qozog‘iston, O‘zbekiston, Turkmaniston) orqali o‘tadi va Fors ko‘rfazi va Hormuz bo‘g‘ozi kabi dengiz yo‘llariga bog‘liqlikni kamaytirishga xizmat qiladi. Biroq, mutaxassislarning taʼkidlashicha, neftni temir yo‘l orqali tashish katta logistika muammolarini keltirib chiqaradi va hozircha neftning temir yo‘l orqali tashilayotganiga ishonchli dalillar yo‘q. Shnayderning so‘zlariga ko‘ra, blokada davom etsa, Eron iqtisodiyotiga jiddiy zarar yetkazadi, lekin AQShning qanchalik jiddiy ekanligi va blokadaning qancha davom etishi nomaʼlum. Xitoy omili muhim ahamiyatga ega, chunki Eron tankerlarining 97,6% Xitoyga yo‘naltirilgan va Pekin blokadaga bo‘ysunmasligi mumkin.
Source: www.aljazeera.com