Eron hukumati chorshanba kuni Hormuz bo‘g‘ozidan chiqib ketmoqchi bo‘lgan ikki xorijiy konteyner kemasini qo‘lga olib, uchinchi kemaga o‘q uzdi. Bu AQShning 13 apreldan boshlab Eron portlariga qarshi dengiz blokadasini kuchaytirgan bir paytda yuz berdi.
Avvalroq, dushanba kuni AQSh harbiylari Eron bayrog‘i ostidagi Touska konteyner kemasiga o‘q uzib, uni qo‘lga olgan edi. Bunga javoban Tehron Vashingtonni “qaroqchilik”da aybladi. Seshanba kuni esa AQSh harbiylari Hindiston, Malayziya va Shri-Lanka yaqinidagi uchta Eron tankerini yo‘naltirgani xabar qilindi.
Garchi AQSh va Eron o‘rtasida sulh amalda bo‘lsa-da, har ikki tomonning kemalarga hujumlari va qo‘lga olishlari Hormuz bo‘g‘ozida dengiz urushi davom etayotganini ko‘rsatmoqda. Bu bo‘g‘oz orqali tinch davrda global neft va suyultirilgan gaz ta’minotining 20 foizi tashiladi.
Eron tashqi ishlar vaziri Abboz Aroqchining so‘zlariga ko‘ra, bo‘g‘oz faqat dushman davlatlar – AQSh va Isroil uchun yopiq. Boshqa davlatlar kemalari Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IRGC) bilan kelishgan holda o‘tishi mumkin. Mart oyida IRGC “pullik yo‘l” tizimini joriy qilgan va ba’zi kemalar to‘lovni yuan valyutasida to‘lagan.
Eron neft eksporti bo‘g‘oz orqali umumiy eksportining 80 foizini tashkil qiladi. Mart oyida kuniga 1,84 million barrel neft eksport qilingan bo‘lsa, aprelda bu ko‘rsatkich 1,71 million barrelni tashkil etdi. Neft narxi 90 dollardan pastga tushmagan va ko‘p kunlari 100 dollardan oshgan. Natijada, Eron oxirgi bir oyda neft eksportidan kamida 4,97 milliard dollar daromad olgan, bu urushdan oldingi oylik daromaddan 40 foizga ko‘p.
AQSh blokadasi boshlanganidan beri Markaziy qo‘mondonlik 31 ta Eron bilan bog‘liq kemani orqaga qaytarishga majbur qilgan. Eron birinchi vitse-prezidenti Muhammad Rizo Orifning ta’kidlashicha, “Hormuz bo‘g‘ozining xavfsizligi bepul emas” va agar AQSh blokadani olib tashlamasa, xorijiy kemalarning o‘tishiga ruxsat berilmaydi.
Eronning kemalarni qo‘lga olishi sulh muzokaralaridagi keskinlikni oshirdi. Inqiroz guruhi direktori Ali Voezning fikricha, bu “o‘zaro qarama-qarshilik” bo‘lib, har bir tomon chegaralarni sinab ko‘rmoqda. York universiteti siyosatshunosi Kris Federston esa buni “yuqori stavkali poker o‘yini” deb atadi, unda ikkala tomon ham bir-biriga qarab turibdi.
Source: www.aljazeera.com