Londonda o‘n minglab immigratsiyaga qarshi namoyishchilar “Unite the Kingdom” shiori ostida yurishga tayyorlanmoqda. Marshni Stiven Yaksli-Lennon, ya’ni Tommi Robinson boshqaradi. U o‘zini “o‘ta o‘ng” emas, balki so‘z erkinligi himoyachisi va vatanparvar deb ataydi.

Robinson tarafdorlari “Biz o‘ta o‘ng emas, faqat haq tomonidamiz” yozuvli bannerlarni ko‘tarib yurishadi. Biroq HOPE not hate kabi tashkilotlar va o‘ng ekstremizmni o‘rgangan akademiklar buni rad etishadi.

Mutaxassislarning fikricha, “o‘ta o‘ng” atamasi aniq ta’rifga ega emas va uning ma’nosi foydalanuvchiga qarab o‘zgaradi. Robinson kabi shaxslar bu noaniqlikdan foydalanadi. Atamani noto‘g‘ri qo‘llash o‘ta o‘ngni yumshatishi mumkin.

Zamonaviy “o‘ta o‘ng” tushunchasi 1984-yilgi Fransiyadagi Yevropa saylovlariga borib taqaladi. O‘shanda Jan-Mari Le Pen boshchiligidagi Milliy front (FN) kutilmaganda 11% ovoz va 10 o‘rin olgan edi. “Ekstrem droit” (o‘ta o‘ng) atamasi ilk bor FNni tasvirlash uchun ishlatilgan.

Keyingi yillarda Avstriyada Yorg Hayder, Belgiyada Vlaams Blok kabi partiyalar muvaffaqiyat qozondi. Bugungi kunda Italiyada Meloni, Shvetsiyada Shvetsiya Demokratlari kabi o‘ta o‘ng partiyalar hukumatda yoki uni qo‘llab-quvvatlamoqda.

Siyosatshunos Kas Mudde “o‘ta o‘ng”ni uch mezon bilan belgilaydi: nativizm (mahalliy guruh ustunligi), populizm (xalq va elita qarama-qarshiligi) va avtoritarizm (tartib va kuchli rahbarlik). Ba’zi olimlar nativizm o‘rniga “millatchilik” atamasini afzal ko‘radi.

O‘ta o‘ng ikki kichik guruhga bo‘linadi: “radikal o‘ta o‘ng” demokratiyani tanqid qiladi, lekin rad etmaydi; “ekstrem o‘ta o‘ng” esa demokratiyani butunlay inkor etadi. Fransiyaning Milliy birlashmasi radikal, Gretsiyaning Oltin Tong partiyasi esa ekstrem o‘ngga misol bo‘ladi.

Germaniyada “Alternativa für Deutschland” (AfD) asosan radikal o‘ng deb hisoblansa-da, uning ayrim yer bo‘limlari ekstremist deb topilgan. 2024-yilgi Yevropa saylovlarida o‘ta o‘ng partiyalar bir qancha mamlakatlarda sezilarli yutuqlarga erishdi.

Source: www.aljazeera.com