AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi boshlanganiga ikki oydan oshdi va bu global oziq-ovqat inqiroziga sabab bo‘lmoqda. Mojaro yoqilg‘i, o‘g‘it, plastmassa va transport narxlarini oshirib, Maniladan Kvitogacha bo‘lgan jamoalarda oziq-ovqat narxlarini ko‘tardi. Hozirda global o‘g‘it eksportining 20 foizdan ortig‘i Hormuz bo‘g‘ozi orqali harakatlana olmayapti, tabiiy gaz va oltingugurt yetkazib berish esa to‘sib qo‘yilgan.
Xalqaro agentliklar, ayniqsa, Afrika uchun vaziyatdan xavotirda, chunki yuz millionlab odamlar oziq-ovqat tanqisligiga duch kelmoqda va ko‘plab mamlakatlar oziq-ovqat importiga qaram. Rivojlanish banklarining yuqori lavozimli xodimlari Afrikadagi mamlakatlar uchun ko‘proq o‘g‘it ta’minlash bo‘yicha shoshilinch choralar ko‘rishga chaqirmoqda.
2008 yilgi global oziq-ovqat inqirozida ham xuddi shunday banklar va Afrika hukumatlari Afrikaning keng yerlarini agrobiznes kompaniyalariga topshirish va kichik va katta fermerlar uchun kimyoviy o‘g‘itlarni subsidiyalash dasturlarini ilgari surgan edi. Yirik loyihalarning ba’zilari muvaffaqiyatsizlikka uchrab, jamoalar haligacha tiklana olmagan vayronagarchiliklarga olib keldi. Masalan, Malavi o‘g‘it subsidiyalariga shuncha pul sarfladiki, infratuzilma va ta’lim byudjetini qisqartirishga majbur bo‘ldi.
Ushbu o‘g‘it dasturlarining asosiy muammosi narxdir. Afrikada o‘g‘itlar nafaqat qimmat, balki boshqa joylarga qaraganda qimmatroq. O‘g‘it bozorini nazorat qiluvchi korporatsiyalar va treyderlar butun qit’ada 30-80 foiz foyda marjasiga ega. Global narxlar ko‘tarilganda, ular o‘z narxlarini yanada oshiradi va boshqa joylarda narxlar tushganda ham ularni saqlab qoladi. Fermerlar, hatto subsidiyalangan narxlarda ham, ishlab chiqarish xarajatlarini qoplashda qiynaladi.
Afrikaning o‘g‘it importiga yuqori qaramligi vaziyatni yomonlashtiradi, chet el o‘g‘it karteliga to‘lash uchun kam valyuta zaxiralarini sarflaydi. Global ta’minot zarbalari yuz berganda, Afrika mamlakatlari xalqaro bozordan hech qanday o‘g‘it ololmasligi mumkin. Nigeriyalik milliarder Aliko Dangotening o‘g‘it zavodi asosan AQSh va Braziliyaga eksport qiladi va mahalliy bozorda xalqaro narxlarni aks ettiradi. Mart oyi boshida Dangote kompaniyasi karbamid narxini 40 foizga oshirdi.
Afrikada ko‘proq o‘g‘it zavodlari qurish mahalliy jamoalar uchun zaharli ifloslanishni anglatadi. Tunisning Gabes shahridagi fosfat zavodlari atrofida yashovchi odamlar ifloslanish sog‘liq, yer va suvga zarar yetkazayotgani sababli uni yopish uchun yillar davomida kurashmoqda. Kimyoviy o‘g‘itlar iqlim o‘zgarishiga eng katta hissa qo‘shuvchilardan biri bo‘lib, havo qatnovidan ko‘ra ko‘proq issiqxona gazlarini chiqaradi.
Muallifning ta’kidlashicha, Afrika hukumatlari o‘g‘it ishlab chiqarishni ko‘paytirish o‘rniga, subsidiyalar va siyosatlarni agroekologiyani qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirishi kerak. Afrikada an’anaviy ekinlar (G‘arbiy Afrikadagi kassava, Saheldagi jo‘xori, Buyuk Ko‘llar atrofidagi banan) kimyoviy o‘g‘itsiz yetishtiriladi. Fermerlar tashkilotlari bir necha mamlakatlarda agroekologik usullarni ilgari surmoqda. Tadqiqotlar agroekologiya hosildorlikni 50-100 foizga oshirishi mumkinligini ko‘rsatgan.
Agroekologiya oziq-ovqat tizimlariga barqarorlikni qaytarishning eng to‘g‘ri yo‘lidir va o‘tgan oy Kolumbiyada 60 hukumat tomonidan iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish uchun qazilma yoqilg‘ilardan voz kechish chaqirig‘iga mos keladi. Muallif mahalliy oziq-ovqat tizimlarini va ular beradigan imkoniyatlarni birinchi o‘ringa qo‘yishni taklif qiladi.
Source: www.aljazeera.com