Tayvan rasmiylari o‘zlarini suveren, mustaqil davlat deb hisoblashlarini yana bir bor ta’kidladilar. Bu bayonot AQSh prezidenti Donald Trumpning Tayvanni Xitoydan rasman mustaqillik e’lon qilishdan ogohlantirganidan keyin berildi.
Trumpning bu izohlari Pekindagi ikki kunlik sammitdan so‘ng aytilgan. Unda u o‘zini-o‘zi boshqaruvchi orol haqida “hech qanday majburiyat olmaganini” bildirgan. Xitoy esa Tayvanni o‘z hududining bir qismi deb hisoblaydi va kuch ishlatishni istisno qilmaydi.
Xitoy rahbari Si Szinpin bilan muzokaralardan so‘ng, Trump Tayvanga 11 milliard dollarlik qurol-yarog‘ paketini sotishni ma’qullash yoki ma’qullamaslik haqida yaqinda qaror qabul qilishini aytdi. AQSh ma’muriyati qonun bo‘yicha Tayvanni o‘zini himoya qilish vositalari bilan ta’minlashi shart, ammo bu ittifoqni Xitoy bilan diplomatik munosabatlarni saqlash bilan muvozanatlashga majbur.
Tayvan prezidenti Lay Tsin-te avvalroq Tayvan rasmiy mustaqillik e’lon qilishi shart emasligini, chunki u allaqachon o‘zini suveren davlat deb bilishini aytgan edi. Shanba kuni prezident matbuot kotibi Karen Kuo Tayvanning “suveren, mustaqil demokratik davlat” ekanligini “o‘z-o‘zidan ravshan” deb atadi.
Biroq u Tayvan Xitoy bilan status-kvoni saqlashga sodiqligini qo‘shimcha qildi – ya’ni Tayvan na Xitoydan mustaqillik e’lon qiladi, na u bilan birlashadi. Ko‘plab tayvanliklar o‘zlarini alohida millat deb hisoblasa-da, aksariyat hozirgi holatni saqlab qolish tarafdori.
Vashingtonning belgilangan pozitsiyasi Tayvan mustaqilligini qo‘llab-quvvatlamaydi va Pekin bilan davom etayotgan aloqalar faqat bitta Xitoy hukumati borligini tan olishga bog‘liq. Fox Newsga bergan intervyusida Trump AQShning Tayvan siyosati o‘zgarmaganini takrorladi va Pekin bilan mojaro izlamasligini aniq aytdi.
“Men kimningdir mustaqil bo‘lishini xohlamayman,” dedi u. “Bilasizmi, biz 9500 mil yo‘l bosib urushga borishimiz kerak. Men buni xohlamayman. Men ularning tinchlanishini xohlayman. Men Xitoyning tinchlanishini xohlayman.”
Vashingtonga qaytish parvozida Trump jurnalistlarga Si bilan orol haqida “ko‘p” gaplashganini, ammo AQSh uni himoya qiladimi yoki yo‘qmi, muhokama qilishdan bosh tortganini aytdi. Si “bu orol haqida juda qattiq his qiladi” va “mustaqillik harakatini ko‘rishni xohlamaydi”, dedi Trump.
Pekin Tayvan prezidentiga nisbatan keskin munosabatda bo‘lib, uni “tinchlik buzuvchi” va “bo‘g‘ozlararo tinchlikni buzuvchi” deb atagan. Xitoy so‘nggi yillarda orol atrofida harbiy mashqlarni kuchaytirib, mintaqadagi keskinlikni oshirdi va Vashingtonning muvozanatini sinovdan o‘tkazdi.
Trump yaqinlashib kelayotgan qurol paketi Tayvan rahbariyati bilan muhokama qilinishini aytdi. U: “Men hozir Tayvanni boshqarayotgan odam bilan gaplashishim kerak”, dedi. AQSh Tayvan bilan rasmiy aloqalarga ega emas, ammo norasmiy munosabatlarni saqlaydi. AQSh prezidentlari an’anaviy ravishda Tayvan rahbari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri gaplashmaydi, bu Pekin bilan jiddiy keskinlikka olib kelishi mumkin.
Tayvan prezidenti matbuot kotibi: “Mamlakatimiz prezident Trumpga birinchi muddatidan beri Tayvan bo‘g‘ozidagi xavfsizlikni qo‘llab-quvvatlagani uchun minnatdor. Tayvan kuch orqali tinchlikka erishish uchun AQSh bilan hamkorlikni chuqurlashtirishda davom etadi”, dedi.
Source: www.bbc.com