Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) Kongo Demokratik Respublikasi (KDR) va qo'shni Ugandada tarqalayotgan so'nggi Ebola epidemiyasini “xalqaro ahamiyatga ega sog'liqni saqlash favqulodda holati” deb e'lon qildi. Virus 90 ga yaqin odamning hayotiga zomin bo'ldi.
Epidemiyaning markazi KDR sharqidagi Ituri provinsiyasida joylashgan bo'lib, u yerda Ebolaning kam uchraydigan Bundibugyo shtammi aniqlangan. Ushbu variantga qarshi tasdiqlangan vaktsina yoki davolash usuli mavjud emas.
Sog'liqni saqlash idoralari mintaqaviy xavf yuqori ekanligini ta'kidlamoqda, chunki infeksiya allaqachon Ugandada aniqlangan va KDR poytaxti Kinshasagacha yetib borgan. JSST esa pandemiya e'lon qilishdan tiyildi, chunki zarur mezonlar bajarilmagan.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti agentligi davlatlarni chegaralarni yopish yoki savdoni cheklashdan saqlanishga chaqirdi. Afrika Kasalliklarni Nazorat qilish va Oldini Olish Markazlari (Africa CDC) ma'lumotlariga ko'ra, juma kuni birinchi marta xabar qilingan epidemiyada 88 o'lim va 336 gumon qilingan holat qayd etilgan.
Epidemiyaning nolinchi bemori Ituri poytaxti Buniyadagi tibbiy muassasaga 24 aprel kuni Ebola alomatlari bilan murojaat qilgan hamshira bo'lgan. Ugandada esa KDRdan kelgan sayohatchilar bilan bog'liq ikkita laboratoriya tasdiqlagan holat, jumladan, poytaxt Kampalada bir o'lim qayd etilgan.
“Chegara bilmas shifokorlar” tashkiloti (MSF) vakili Trish Nyuport vaziyatni “juda tashvishli” deb atadi va Iturida aholining sog'liqni saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyati cheklanganligi hamda doimiy xavfsizlik muammolari tufayli tezkor choralar zarurligini ta'kidladi.
Ebola og'ir va ko'pincha o'limga olib keladigan virusli kasallik bo'lib, birinchi marta 1976 yilda hozirgi KDR hududidagi Ebola daryosi yaqinida aniqlangan. Virus yovvoyi hayvonlardan, ayniqsa yarasalardan odamlarga yuqadi. Kasallik qon, qusish, sperma kabi tana suyuqliklari bilan bevosita aloqa orqali tarqaladi.
Alomatlar orasida isitma, qusish, diareya, kuchli holsizlik, mushak og'rig'i va og'ir holatlarda ichki va tashqi qon ketish bor. Inkubatsiya davri 2 kundan 21 kungacha davom etishi mumkin. Bundibugyo shtammi 2007 yilda Ugandada aniqlangan bo'lib, o'lim darajasi 50 foizga yetishi mumkin.
JSST favqulodda holat e'lon qilgan bo'lsa-da, pandemiya darajasiga yetmaganligini ta'kidladi. Tashkilot rahbari Tedros Adanom Gebreyesus qo'shni davlatlar aholi harakati, savdo va epidemiologik noaniqlik tufayli yuqori xavf ostida ekanligini aytdi.
JSST qo'shni davlatlarni favqulodda boshqaruv tizimlarini faollashtirishga, chegaralararo skriningni kuchaytirishga va tasdiqlangan holatlarni darhol izolyatsiya qilishga chaqirdi. Shu bilan birga, chegaralarni yopish norasmiy o'tishlarni rag'batlantirishi mumkinligi sababli ogohlantirildi.
KDRda 1976 yildan beri kamida 17 marta Ebola epidemiyasi qayd etilgan. Eng halokatli epidemiya 2018-2020 yillarda bo'lib, 2300 ga yaqin odamni o'ldirgan. O'tgan yilgi epidemiya esa dekabrda tugashidan oldin kamida 34 kishining hayotiga zomin bo'lgan.
Ituri provinsiyasidagi qurolli mojarolar virusga qarshi kurashni murakkablashtirmoqda. JSST mintaqadagi isyonchi guruhlar faoliyati, gumanitar inqiroz va norasmiy tibbiy muassasalar tarmog'i xavfni oshirishini ta'kidladi. Shu oyda isyonchilar hujumi natijasida kamida 69 kishi halok bo'lgan.
Source: www.aljazeera.com