Amerika Qo'shma Shtatlari Prezidenti Donald Trump payshanba kuni Oq uyda jurnalistlarga bergan bayonotida Eronning yuqori darajada boyitilgan uran zaxirasiga ega bo'lishiga yo'l qo'ymasliklarini yana bir bor ta'kidladi. U "Biz uni olamiz. Bizga kerak emas, biz uni xohlamaymiz. Olganimizdan keyin uni yo'q qilamiz, lekin ularga qoldirib bermaymiz", dedi.
Biroq, Reuters agentligi xabariga ko'ra, Eron Oliy Rahnamasi Oyatulloh Mujtaba Xomeneiy uranni mamlakatdan olib chiqib ketishni taqiqlovchi farmon chiqargan. Ikki noma'lum yuqori martabali eronlik manbaga tayangan holda, Reuters Oliy Rahnamaning ko'rsatmasi va muassasadagi konsensus boyitilgan uran zaxirasining mamlakatni tark etmasligi kerakligini bildiradi.
Eronning 60 foizgacha boyitilgan 440 kg uran zaxirasi AQSh va Eron o'rtasidagi tinchlik muzokaralarida asosiy to'siq bo'lib qolmoqda. Yadro ekspertlarining ta'kidlashicha, 60 foizgacha boyitilgan uran hali qurol darajasidagi 90 foizdan uzoq bo'lsa-da, 90 foizga erishish jarayonini sezilarli darajada tezlashtiradi.
Eron yillar davomida yadro dasturi faqat tinch maqsadlarga xizmat qilishini va yadro qurolini yaratish niyati yo'qligini bildirib kelmoqda. 2015-yilda AQSh bilan imzolangan kelishuv (JCPOA) doirasida Eron yadro dasturini cheklash evaziga sanksiyalarning yumshatilishiga erishgan edi. Biroq Trump 2018-yilda ushbu kelishuvdan chiqib, Eronga qarshi sanksiyalarni qayta joriy qildi.
AQSh kelishuvdan chiqqanidan va 2021-yilda Eronning Natanz yadro inshooti bombardimon qilinganidan so'ng, Eron uranni 3,67 foizdan 60 foizgacha boyitishni boshladi. Xalqaro Atom Energiya Agentligi (IAEA) rahbari Rafael Grossining so'zlariga ko'ra, bu zaxira 90 foizgacha boyitilgan taqdirda 10 dan ortiq yadro kallaklarini ishlab chiqarish uchun yetarli.
Eron uranining katta qismi AQSh va Isroil tomonidan o'tgan yilgi 12 kunlik urushda bombardimon qilingan yadro inshootlari vayronalari ostida, yer ostida saqlanmoqda. Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu uran olib chiqilmaguncha urush tugamagan deb hisoblanmasligini aytgan.
AQSh uran zaxirasini o'ziga topshirishni talab qilmoqda, ammo Eron dastlab uni faqat uchinchi tomonga berishga tayyor edi. Endi esa Oliy Rahnamaning ko'rsatmasi bilan uni olib chiqish butunlay taqiqlangan. Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchining so'zlariga ko'ra, bu masala bo'yicha "boshi berk ko'chaga" kirib qolingan va muzokaralarning keyingi bosqichlariga qoldirilgan.
Uran geksafluorid gazi juda xavfli bo'lib, sizib chiqqanida o'limga olib keladigan zaharli va korroziv ftor birikmalarini hosil qiladi. IAEA uni tashish uchun maxsus 30B konteynerlaridan foydalanishni talab qiladi. Tarixda shunday operatsiyalar bo'lgan: 1994-yilda AQSh "Project Sapphire" maxfiy operatsiyasi doirasida Qozog'istondan 600 kg qurolli uranni olib chiqqan.
Source: www.aljazeera.com