Kolumbiyaning Katatumbo mintaqasidagi Tibu shahri yaqinida yashovchi Sandra Montoya (taxallus) uyining orqasidagi kichik tog‘dan g‘uvillagan ovozni eshitishi bilan yuragi orqasiga tortiladi. U instinktiv ravishda kichik o‘g‘liga qo‘l cho‘zadi. Bu tovush ko‘pincha dronlardan keladi – ba’zilari portlovchi moddalar bilan jihozlangan.
Kolumbiya Mudofaa vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda 8,395 ta qurollangan dron hujumi qayd etilgan, ulardan 333 tasi “samarali” bo‘lib, nishonga yetgan. Bu 2024-yilga nisbatan 445 foizga ko‘pdir. O‘tgan yili 61 ta samarali hodisa qayd etilgan edi.
Dronlardan foydalanishning keskin o‘sishi arzon va keng tarqalgan tijorat texnologiyalarining jangovar maqsadlarda moslashtirilgani bilan bog‘liq. Tinchlik va yarashuv jamg‘armasi (PARES) direktori o‘rinbosari Laura Bonillaning so‘zlariga ko‘ra, dronlar “yangi noan’anaviy qurol”ga aylangan va ular guruhlarga kam xarajat bilan ko‘proq zarar yetkazish imkonini beradi.
Katatumbo mintaqasi uzoq vaqtdan beri raqib qurolli guruhlar va davlat o‘rtasidagi to‘qnashuvlar maydoni bo‘lib kelgan. 2025-yil boshida ELN va FARCning bo‘lginchi guruhi Frente 33 o‘rtasidagi janglar 80 dan ortiq odamning o‘limiga va kamida 100,000 kishining ko‘chishiga sabab bo‘ldi.
Mudofaa vazirligiga ko‘ra, 2025-yilda dronlar 20 kishini o‘ldirgan va 297 kishini yaralagan. Tibu shahrida 2025-yil may oyida 12 yoshli bola va uning onasi uyiga portlovchi modda tushishi natijasida halok bo‘ldi.
Dronlar asosan hujum va kuzatuv uchun ishlatiladi. Ular kokain ishlab chiqarish uchun asosiy xomashyo bo‘lgan koka plantatsiyalarini kuzatishda qo‘llaniladi. Qurolli guruhlar dronlarni Amazon va Temu kabi platformalardan, shuningdek, shahar vositachilari va chegaralararo kontrabanda orqali sotib oladi.
Mudofaa tahlilchisi Kamilo Mendozaning so‘zlariga ko‘ra, guruhlar dronlarni sinov va xatolik yo‘li bilan o‘rganmoqda. Ular TikTok kabi ijtimoiy tarmoqlarda vazn va muvozanat sinovlari videolarini joylashtiradilar. Ba’zi guruhlar hatto FPV (birinchi shaxs ko‘rinishi) dronlaridan foydalanmoqda.
Kolumbiya qurolli guruhlari Ukraina urushidan saboq olgani aytiladi. Mendozaning manbalariga ko‘ra, ba’zi kolumbiyaliklar (asosan FARC bo‘lginchilari bilan bog‘liq) o‘zlarini sobiq askar yoki politsiyachi sifatida ko‘rsatib, Ukraina ga borib, ilg‘or dron texnikalarini o‘rganmoqda.
Dronlarning keng qo‘llanilishi Kolumbiyadagi ichki ko‘chish inqirozini ham kuchaytirdi. 2025-yilda Qizil Xoch qo‘mitasi 235,619 kishi ko‘chganini taxmin qilmoqda. Tinch aholi dronlardan qo‘rqib, uylarini tark etishga majbur bo‘lmoqda.
Kolumbiya hukumati dron tahdidiga qarshi choralar ko‘rmoqda. 2025-yil oktyabr oyida Lotin Amerikasidagi birinchi uchuvchisiz samolyot bataloni (BANOT) tashkil etildi. 2026-yil yanvar oyida esa 1,68 milliard dollarlik dronlarga qarshi qalqon loyihasi e’lon qilindi. Biroq tahlilchilarning fikricha, amalga oshirish sur’ati innovatsiyalar tezligiga yetmayapti.
Tibu tog‘larida Montoya va uning o‘g‘li qaysi dron kuzatuv, qaysi biri portlovchi ekanini farqlashni o‘rgangan. Ular kechayu kunduz eshitiladigan doimiy g‘uvillashni tinglaydilar. “Dron qayerga borsa, hamma narsani yo‘q qilishi mumkinligini bilaman,” deydi Montoya. “Ammo men faqat ibodat qilaman, chunki boshqa hech narsa qila olmayman.”
Source: www.aljazeera.com