G‘arbiy Yevropa bahorgi jazirama issiq to‘lqinidan aziyat chekmoqda. Buyuk Britaniya va Irlandiyadan Germaniya, Fransiya, Ispaniya va Italiyagacha bo‘lgan hududlarda havo harorati me’yordan ancha yuqori.
Ushbu g‘ayritabiiy issiq “issiqlik gumbazi” deb ataladigan hodisa bilan bog‘liq. Shimoliy Afrikadan kelgan kuchli, sekin harakatlanuvchi yuqori bosimli atmosfera tizimi issiq havoni Yevropa ustida ushlab turibdi. Yevropa Ittifoqining Copernicus iqlim o‘zgarishi xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, bunday ob-havo tizimlari so‘nggi 25 yil ichida tez-tez uchrab, jazirama to‘lqinlarining chastotasi va shiddatini oshirmoqda.
Imperial kolleji London iqlimshunosi Friederike Otto: “Bunday haroratlar bir vaqtlar yozning eng jazirama kunlarida ham noodatiy edi. Bu rekord darajadagi issiqlikda iqlim o‘zgarishining izi bor”, dedi.
Hozircha bu issiq to‘lqini qanchalik darajada issiqxona gazlari ta’sirida kuchaygani aniq emas. Biroq World Weather Attribution tashkilotining oldingi tahlillari shuni ko‘rsatadiki, 2003 yildan beri Yevropadagi issiq to‘lqinlari inson faoliyati tufayli iqlim o‘zgarishi sababli ancha ehtimolli va kuchli bo‘lgan.
2025 yil aprelida e’lon qilingan Yevropa iqlimi holati hisobotiga ko‘ra, qit’aning kamida 95 foizida o‘rtacha yillik harorat me’yordan yuqori bo‘lgan. 30 darajadan yuqori jazirama to‘lqinlari Arktika doirasigacha qayd etilgan, dengiz yuzasi harorati esa “eng yuqori ko‘rsatkich”ni tashkil etgan.
Yevropa O‘rta Muddatli Ob-havo Bashoratlari Markazi rahbari Florian Pappenberger: “Yevropa eng tez isiydigan qit’a bo‘lib, oqibatlari allaqachon jiddiy”, dedi.
Yevropa global o‘rtacha ko‘rsatkichdan ikki barobar tez isimoqda. O‘rtacha harorat sanoatdan oldingi darajaga nisbatan 2,5 darajaga oshgan (global o‘sish 1,4 daraja).
Tezlashtirilgan isish qisman Yevropaning Arktika bilan bog‘liqligi bilan izohlanadi. Shimoliy qutbda o‘rtacha harorat 3,3 darajadan oshgan. Albedo effekti tufayli muzsiz okean quyosh nurini ko‘proq yutadi.
Alp tog‘laridagi qor va muzliklarning kamayishi ham isishni tezlashtirmoqda. Iqlim o‘zgarishi reaktiv oqimlarni ham buzib, ekstremal ob-havo naqshlarining uzoq davom etishiga olib kelmoqda.
2022 yilgi tadqiqotga ko‘ra, reaktiv oqim ikki tarmoqqa bo‘lingan davrlar ko‘paygan, bu esa Yevropada, ayniqsa g‘arbda, jazirama to‘lqinlarini kuchaytirmoqda.
Ajablanarlisi shundaki, havo sifatini yaxshilash bo‘yicha choralar isishni kuchaytirgan. 2025 yilgi hisobotga ko‘ra, 1980-yillardan beri qat’iy havo tozaligi qoidalari ifloslanishni kamaytirgan, ammo quyosh nurini qaytaruvchi zarrachalarning yo‘qolishi issiqxona gazlari ta’sirini qisman yashirgan.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Jahon Meteorologiya Agentligi va Buyuk Britaniya Met Office hisobotiga ko‘ra, kelgusi besh yilda global harorat rekord darajaga yaqin bo‘lishi kutilmoqda. BMT Bosh kotibi Antonio Guterres “xavfsiz, adolatli va chidamli kelajak” qurishga chaqirdi.
Source: www.dw.com