AQSh va Eron muzokarachilari 60 kunlik o‘zaro anglashuv memorandumining loyihasini kelishib oldi. Hujjat sulh rejimini uzaytirish va Tehronning yadro dasturi bo‘yicha to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralarni boshlashni nazarda tutadi.
Axios nashri ma’lumotlariga ko‘ra, kelishuv hali AQSh prezidenti Donald Trampning yakuniy roziligini kutmoqda, Eron esa rasman o‘z roziligini bildirmagan. Axios fikricha, ushbu memorandumning imzolanishi urush boshlanganidan beri eng muhim diplomatik yutuq bo‘lishi mumkin, ammo Vashingtonning yadro talablariga javob beradigan yakuniy kelishuvni ishlab chiqish uchun qo‘shimcha intensiv muzokaralar talab etiladi.
Amerika rasmiylari va mintaqaviy vositachilar manbalariga ko‘ra, bitim shartlari asosan joriy hafta boshida kelishilgan, shundan so‘ng Eron tomoni og‘zaki ravishda o‘zining oliy rahbariyatidan kerakli ma’qullashlarni olganini va imzolashga tayyorligini bildirgan. O‘z navbatida, Donald Tramp amerikalik muzokarachilarning batafsil brifingidan so‘ng bir necha kun o‘ylash uchun tanaffus olgan. Axios ta’kidlashicha, Tramp va uning maslahatchilari avval ham bir necha bor bitimga yaqin deb hisoblagan, ammo muzokaralar har safar barbod bo‘lgan.
60 kunlik hujjat loyihasi tomonlarga o‘zaro xavfsizlik va iqtisodiy majburiyatlarni yuklaydi. Xususan, u Hormuz bo‘g‘ozi orqali “cheklovlarsiz” yuk tashishni, boj va ta’qiblarsiz amalga oshirishni deklaratsiya qiladi. Eron 30 kun ichida bo‘g‘ozni minalardan to‘liq tozalash majburiyatini oladi, buning evaziga AQSh tijorat yuk tashishni tiklashga mutanosib ravishda dengiz blokadasini olib tashlaydi va Eron neftini erkin sotish uchun sanksiyalardan vaqtinchalik istisnolar joriy etadi.
Memorandum, shuningdek, Eronning yadro qurolini yaratishga intilmaslik majburiyatini, yuqori boyitilgan uranni utilizatsiya qilish va boyitish ustidan nazorat masalalarining ustuvorligini belgilaydi. AQSh tomoni esa sanksiyalarni bekor qilish, Eron aktivlarini muzlatishdan chiqarish va Eronga gumanitar yordam yetkazib berish mexanizmini yaratishni muhokama qilishni kafolatlaydi.
Hujjat, shuningdek, Isroil va Livanning “Hizbulloh” o‘rtasidagi urushni tugatishni deklaratsiya qiladi. Axiosning qayd etishicha, bu allaqachon Tramp va Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxu o‘rtasida kamida bir marta keskin suhbatga sabab bo‘lgan.
Diplomatik sa’y-harakatlar davom etayotgan harbiy keskinlik fonida amalga oshirilmoqda. AQSh vakillari Axiosga bergan izohlarida kelgusi 60 kun Eron uchun o‘z iqtisodiyotini erkinlashtirish va muzokaralarda og‘zaki aytilgan yadro qurolini ishlab chiqishdagi yon berishlarga real tayyorligini namoyish etish imkoniyati ekanligini ta’kidladi.
Shu bilan birga, Amerika tomoni kelishuvning hech qanday maxfiy bandlari yo‘qligini bildiradi va muzokaralar barbod bo‘lgan taqdirda Tramp barcha mavjud iqtisodiy va harbiy variantlarni, jumladan, mintaqadagi Amerika kontingentini saqlab qolish huquqini o‘zida saqlab qoladi.
Source: podrobno.uz