Tehron, Eron – Eron hukumati uch oy oldin AQSh va Isroil bilan urush boshlanganida butun mamlakatni internetdan uzgan edi. Endi esa tarmoqqa kirishni qisman tiklash jarayonini boshlaganini e'lon qildi, biroq aksariyat fuqarolar uchun cheklovlar hali ham kuchli.
Hukumat o'tgan hafta internetni urushdan oldingi darajaga qaytarish boshlanganini ma'lum qildi. Ammo bu daraja ham juda cheklangan edi, chunki Eron yanvar oyidagi halokatli namoyishlar paytida 20 kunlik to'liq blokirovkadan endigina chiqqan edi.
Ushbu qisman ochilish 90 millionlik mamlakatda 2000 soatdan ortiq davom etgan deyarli to'liq internet blokadasiga barham berdi. Bu dunyodagi eng uzoq davom etgan milliy internet uzilishi edi.
Biroq ko'plab foydalanuvchi hisobotlari, mahalliy ommaviy axborot vositalari va ekspert tahlillariga ko'ra, eronliklarning global internetga erkin kirishi hali tiklanmagan. Millionlab veb-sahifalar davlat tomonidan bloklangan bo'lib qolmoqda.
YouTube, Instagram, Telegram, WhatsApp, Facebook va Waze kabi deyarli barcha global xizmatlar va ilovalar yopiq va ularni qayta tiklash ko'rib chiqilmayapti. Mobil, simsiz va simli ulanishlar sekin va uzilishlar bilan ishlamoqda.
Aksariyat odamlar internetga kirish uchun qora bozorga murojaat qilishga majbur. Virtual xususiy tarmoqlar (VPN) sotadiganlar, ko'pincha davlat bilan aloqador bo'lib, bundan katta foyda ko'rmoqda. Qisman ochilishdan keyin VPNlar arzonlashgan bo'lsa-da, talab keskin oshgan.
Eron hukumati internetga to'liq kirishni davlat ruxsat bergan bir necha kishining imtiyozi sifatida saqlab qolish uchun murakkab cheklovlar tizimini joriy qilgan. Ko'plab ma'lumot markazlari hali to'liq ishga tushirilmagan, ba'zi internet protokollari bloklangan.
Nisbatan mo''tadil Prezident Masud Pezeshkiyon saylovoldi va'dalariga qaramay, internetni to'liq ocha olmagani uchun tanqid qilinmoqda. Islohotchi 'Sazandegi' gazetasi hukumatni "kechiktirilgan ochilish" uchun qattiq tanqid qildi.
Shu bilan birga, Pezeshkiyon ma'muriyati internetni to'liq yopiq saqlash tarafdori bo'lgan qattiq chiziqchilar tomonidan ham hujumga uchramoqda. OAV xabarlariga ko'ra, Oliy Milliy Kiberxavfsizlik Kengashining bir qancha a'zolari ochilish jarayoniga to'sqinlik qilishga urinmoqda.
Hukumat urush davrida kengaytirilgan tabaqalashtirilgan internet tizimi bilan nima qilishni rejalashtirayotganini ham tushuntirmagan. Ushbu tizim doirasida eronliklar kasbiga qarab global internetga turli darajadagi kirish huquqiga ega bo'lishadi.
Internetga to'liq kirish imkoniyati hali tiklanmagan bo'lsa-da, ko'proq odamlar ijtimoiy tarmoqlarga qaytib, urush haqidagi videolarni joylashtirmoqda. Biroq bu ko'pchilikning noroziligini kamaytirmagan. Tehronlik bir fuqaroning so'zlariga ko'ra, "Hozir bizda internet yo'q. Bu avvalgi yarim yopiq holatga qaytish, uni yutuq sifatida sotishmoqda."
Source: www.aljazeera.com