San-Fransisko, Kaliforniya – AQShning g‘arbiy sohilidagi Kaliforniya shtati an'anaviy ravishda Demokratlar partiyasiga suyanadi. Demokratlar respublikachilardan deyarli ikki baravar ko‘p. 2011 yildan beri shtat gubernatori lavozimini respublikachi egallamagan.
Biroq, nomzodlarning ko‘pligi va g‘ayrioddiy praymeriz tizimi tufayli ilgari tasavvur qilib bo‘lmaydigan holat yuzaga kelishi mumkin: umumiy saylovga hech bir demokrat nomzod chiqa olmasligi. Kaliforniyada “jungle” (o‘rmon) praymerizi qo‘llaniladi, unda partiyaga mansublikdan qat’i nazar, eng ko‘p ovoz olgan ikki nomzod umumiy saylovga yo‘l oladi.
Gubernator Geyvin Nyusom o‘rniga da’vogarlardan kamida 24 nafari Demokratlar partiyasidan praymerizda qatnashadi. Shu bilan birga, so‘rovnomalar ikki respublikachi – sobiq Fox News boshlovchisi Stiv Xilton va Riversayd okrugi sherifi Chad Biankoni yetakchilar qatorida ko‘rsatmoqda. Mart oyidagi so‘rovnomada Xilton 17 foiz, Bianko esa 16 foiz qo‘llab-quvvatlangan.
Kaliforniya Demokratik partiyasi raisi Rasti Xiks “jungle” praymerizi tizimini tanqid qilib, “shtatdagi ro‘yxatga olingan saylovchilarning yarmi umumiy saylovda o‘z nomzodiga ega bo‘lmasligi mumkin” dedi. U tizimni qayta ko‘rib chiqish, o‘zgartirish va bekor qilish kerakligini ta’kidladi.
“Jungle” praymerizi 2010 yilda Kaliforniyada ikki partiyaviy tashabbus sifatida joriy etilgan. Sobiq gubernator Arnold Shvartsenegger kabi mo‘tadil respublikachilar uni mustaqil saylovchilarga umumiy saylovda ovoz berish imkoniyatini berish uchun qo‘llab-quvvatlagan. 2023 yilgi hisobotga ko‘ra, tizim siyosiy qutblanishni kamaytirgan va raqobatni oshirgan.
Biroq, praymeriz arafasida olti nafar yetakchi demokrat partiya bazasini bo‘lib tashlagan. Sobiq vakil Keti Porter, sobiq Los-Anjeles meri Antonio Vilyaraygosa va San-Xose meri Mett Mexan shular jumlasidan. So‘nggi kunlarda sobiq prezident Bayden davridagi Sog‘liqni saqlash vaziri Ksavyer Beserra va milliarder Tom Stayyer yetakchilikka chiqdi.
Demokratik partiya rahbarlari saylovoldi poygasiga aralashmaslikka harakat qilmoqda. Gubernator Nyusom, hatto sobiq prezident Bayden ham hech kimni qo‘llab-quvvatlamadi. Sobiq vitse-prezident Kamala Xarris poygaga qo‘shilishdan bosh tortdi. Mutaxassislarning fikricha, demokratlar orasidagi tartibsizlik ba’zi kuchli nomzodlarni poygadan qaytargan.
Kaliforniya uy-joy narxlari, uysizlik muammosi va ko‘p milliard dollarlik byudjet taqchilligi bilan kurashmoqda. Respublikachilar bu muammolarni demokratlarning siyosati bilan bog‘laydi. Demokratlar esa shtatni inqirozlardan olib chiqqanliklarini ta’kidlaydi. Saylovchilar uchun eng muhim masala – iqtisodiyot va uy-joy narxlari.
Mutaxassislarning fikricha, Kaliforniyada Trumpga qarshi kayfiyat kuchli bo‘lsa-da, “jungle” praymerizi natijasida respublikachi nomzod umumiy saylovga chiqishi mumkin. Ammo ularning fikricha, Kaliforniyaliklar Trump bilan bog‘liq nomzodni tanlashi dargumon. Saylov natijasi iste’mol narxlari muammosini hal qilishga qodir nomzodga bog‘liq bo‘ladi.
Source: www.aljazeera.com