Pokistonning Islomobod shahridan xabar berilishicha, Hindiston va Pokiston chegarasidagi Karakorum tog‘ tizmasida joylashgan Siachen muzligi 1984-yil aprel oyidan beri ikki davlat o‘rtasidagi harbiy to‘qnashuv maydoni bo‘lib kelmoqda. 70 km dan ortiq uzunlikdagi bu muzlik “yovvoyi atirgullar mamlakati” deb nomlanadi.
2025-yil may oyida, Pahalgam shahridagi 26 tinch aholining o‘limiga sabab bo‘lgan hujumdan so‘ng, Hindiston va Pokiston to‘rt kun davomida raketa va dronlar bilan almashib, 1999 yilgi Kargil urushidan beri eng jiddiy harbiy to‘qnashuvni boshdan kechirdi. Biroq, Siachen muzligidagi Saltoro tizmasida birorta ham o‘q uzilmadi.
2016-yil 3-fevralda Hindiston armiyasining 19-Madras batalyoniga tegishli 10 askar tungi patruldan so‘ng lagerga qaytgan. Ertalab esa 800 metr kenglikdagi va 182 metr balandlikdagi muz devori qulab, ularning postini ko‘mib yubordi. Qutqaruvchilar besh kundan so‘ng 33 yoshli Lance Naik Hanamanthappa Koppadni tirik holda topdilar, ammo u uch kundan keyin vafot etdi.
2012-yil aprel oyida Pokiston armiyasining Gayari sektoridagi bazasiga ko‘chki kelib tushdi, natijada 129 askar va 11 fuqarolik pudratchi halok bo‘ldi. 16 oylik qutqaruv ishlari davomida 131 jasad topildi, 9 kishi esa topilmadi.
1984 yildan beri Siachen muzligida 2000 dan ortiq odam halok bo‘lgan, ularning 3 foizdan kami jangovar harakatlarda, qolganlari esa tabiiy sharoitlar – sovuq, ko‘chki va muz yorilishlari tufayli vafot etgan. Harorat minus 50 darajagacha pasayadi, qor qalinligi 10 metrga yetadi.
Hindiston muzlikdagi harbiy xarajatlarni 2015-16 yillarda 499 million dollarga baholagan, Pokiston esa yiliga 50-60 million dollar sarflaydi. Ikkala davlat ham aholisining katta qismi qashshoqlik chegarasida yashashiga qaramay, bu urushni davom ettirmoqda.
Muzlikning erishi natijasida har kuni 900 kg chiqindi muz yoriqlariga tashlanadi, og‘ir artilleriya tarkibidagi zaharli metallar erigan suvni ifloslantiradi. Siachen muzligi Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi yana bir keskinlik manbai bo‘lgan Indus daryosi tizimini oziqlantiradi.
Muzlikning kelib chiqishi 1949 yilgi Karachi kelishuvidagi noaniqlik bilan bog‘liq bo‘lib, unda chegara chizig‘i NJ 9842 nuqtasida tugagan va “shimolga muzliklar tomon” degan ibora bilan yakunlangan. Bu noaniqlik 1984 yilda dunyodagi eng baland urushni keltirib chiqardi.
1978 yilda hindistonlik polkovnik Narendra Kumar nemis alpinistining xaritasini ko‘rib, Pokiston LoC chizig‘ini o‘z foydasiga o‘zgartirganini aniqladi. Shundan so‘ng Hindiston armiyasi muzlikka ekspeditsiyalar uyushtirdi va 1984 yil 13 aprelda “Meghdoot” operatsiyasini boshladi.
Bugungi kunda ikki armiya muzlikning o‘zida emas, balki Saltoro tizmasining turli nuqtalarida joylashgan. Muzlikning o‘zi esa “Karakorum anomaliyasi” tufayli uzoq vaqt barqaror bo‘lib kelgan bo‘lsa-da, so‘nggi tadqiqotlar 2018 yildan beri muz massasining kamayishini ko‘rsatmoqda. Urush esa davom etmoqda.
Source: www.aljazeera.com