Al Jazeera telekanalining “Bodies of Evidence: Israel’s Darkest Weapon” nomli filmi Isroil hibsxonlarida falastinliklarga nisbatan qo‘llanilayotgan jinsiy zo‘ravonlik va qiynoq usullarining mustamlakachilik davridan qolgan meros ekanligini ochib beradi. Film rejissyori Avad Juma tomonidan suratga olingan.
1969-yilda Quddusdagi hibsxonada bo‘lgan Falastin mahbuslari huquqlari bo‘yicha tashkilot Addameer direktori Abdul Latif G‘aysning so‘zlariga ko‘ra, u qo‘shni xonada yalang‘och holda so‘roq qilinayotgan falastinlik ayol Rasmiya Odehni ko‘rgan. Odehning otasi qizini shunday ahvolda ko‘rib, yig‘lab, unga “biror narsa desangizchi” deb yolvorgan, ammo Odeh hech narsa demagan.
1979-yilda mahbuslar almashinuvidan so‘ng Rasmiya Odeh BMT qo‘mitasi oldida o‘zining qiynoqlari haqida guvohlik bergan: tayoq bilan zo‘rlash, og‘iz va jinsiy a’zolariga elektr toki urish, otasini uni zo‘rlashga majburlash bilan tahdid qilish. Uning guvohligi Qiynoqlarga qarshi konvensiya qabul qilinishidan oldin BMT hujjatlariga kiritilgan.
BMTning Falastin bo‘yicha maxsus ma’ruzachisi Francheska Albanesening ta’kidlashicha, qiynoq falastinliklar uchun yangi narsa emas: “Isroil o‘z mavjudligining boshidanoq falastinliklarga nisbatan qiynoqni qo‘llagan”. U bu amaliyotlar Britaniya mandati davridan meros bo‘lib qolganini, Britaniyaning Irlandiyadagi tajribasiga asoslanganini aytadi.
Filmda sobiq Xalqaro Jinoyat Sudining italyan sudyasi Kuno Tarfusser jinsiy zo‘ravonlikni “urush olib borish usuli” deb ataydi. Ramallohdagi Ayollar markazi xodimi Kifaya Xraim esa Isroil kuchlari ijtimoiy stigmadan foydalanib, ayollarni zo‘rlanganliklarini tan olishga majbur qilayotganini aytadi.
Tarixiy kontekst: 1920-1922 yillarda Britaniya Irlandiyadagi mustamlakachilik terrori uchun “Black and Tans” nomli kuch ishlatgan. 1922-yilda ularning 650 nafari Falastinga yuborilib, Britaniya jandarmeriyasini tashkil qilgan. Ular o‘z usullarini olib kelishgan. 1936-1939 yillardagi Arab qo‘zg‘oloni paytida Britaniya 20 000 askar joylashtirib, uylarni portlatgan va fuqarolarni tirik qalqon sifatida ishlatgan.
1950-yillarda Keniyadagi Mau Mau qo‘zg‘olonini bostirishda Britaniya lagerlarida kastratsiya, shisha bilan zo‘rlash, jinsiy a’zolarga narsalar kiritish kabi usullar qo‘llangan. 2013-yilda Buyuk Britaniya hukumati Mau Mau qurbonlari bilan kelishuvga erishgan.
Fransiya Jazoir urushida jinsiy zo‘ravonlikni tizimli ravishda qo‘llagan. Djamila Bupacha shisha bilan zo‘rlangan va bu xalqaro janjalga aylangan. Frants Fanon Jazoirda qiynoq qurbonlari va ularni amalga oshirgan fransuz harbiylarini davolagan.
Isroil 1956-yilda Sevres protokoli bilan Fransiyaga qo‘shilib, Misrga qarshi fitna uyushtirgan. Fransiya Isroilga yadroviy qurol yaratishda yordam bergan, shuningdek, mustamlakachilikka qarshi aholini dushman sifatida ko‘rish usulini o‘rgatgan.
2024-yilda Sde Teiman lageridagi besh askar jinsiy zo‘ravonlikda ayblangan, ammo 2026-yil martida ayblovlar olib tashlangan. Amnesty International bu qarorni “sharmandali” deb atagan. Knessetda deputat Hanoch Milvidskiy “Agar u Nuxba (Hamas jangchisi) bo‘lsa, hamma narsa joiz” degan.
2025-yilda BMT Bosh kotibining mojarolardagi jinsiy zo‘ravonlik bo‘yicha yillik hisobotida Isroil va Falastin “tashvishli vaziyat” sifatida qayd etilgan. BMT maxsus ma’ruzachisi Albanese bu muhitni “qiynoqli muhit” deb ataydi.
Source: www.aljazeera.com