Bolgariya mudofaa vaziri Dimitar Stoyanov 3-iyun kuni mamlakat Ukrainaga davlat qurol-yarog‘ yetkazib berishni to‘xtatganini e’lon qildi. Biroq, bu taqiq xususiy mudofaa sanoati eksportiga taalluqli emas, bu esa qarorning aslida Kiyevga emas, balki ichki auditoriyaga qaratilganligi haqida savollar tug‘dirmoqda.
2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga to‘liq miqyosli bosqinidan so‘ng, Bolgariya rasmiylari dastlab “Bolgariyada ishlab chiqarilgan bironta ham o‘q Ukrainaga yuborilmayapti” deb da’vo qilgan edi. Amalda esa, mamlakat mudofaa sanoati Polsha va Chexiya kabi vositachilar orqali eksportni sezilarli darajada oshirgan va bu qurollar Ukrainaga yetkazilgan.
Eng so‘nggi taqiq faqat davlat zaxiralaridan to‘g‘ridan-to‘g‘ri yetkazib berishga taalluqli. Bu esa, eks-prezident Rumen Radev va uning “Progressiv Bolgariya” partiyasining yangi hukumati tomonidan amalga oshirilgan siyosat o‘zgarishi, aslida, Kiyevga emas, balki Bolgariya jamiyatining Rossiyaparast qismiga xabar berishni maqsad qilganmi degan savolni keltirib chiqaradi.
Mudofaa vaziri Stoyanov parlament eshituvida qarorni “boshqa beradigan qurolimiz qolmadi” va zaxiralar “minimal talab darajasidan past” deb izohladi. Biroq, u Kiyev may oyi boshidan beri yangi davlat qurollarini so‘ramaganini ham tan oldi, bu esa e’lonning vaqtini chalkashtirib yubordi.
Bosh vazir Rumen Radevning eng yaqin hamkorlaridan biri bo‘lgan Stoyanovning qarori hukumatning umumiy chizig‘ini aks ettiradi. Radev Ukrainaga qurol yetkazib berishga doimiy ravishda qarshi chiqib, yirik Yevropa moliyalashtiriladigan qurol tashabbuslarini “2025-yilda mahkum ish” deb atagan.
“Biz allaqachon yetarlicha berdik, mamlakatimiz esa bu qonli urushdan ijtimoiy-iqtisodiy zarar ko‘rishda davom etmoqda”, dedi Radev chorshanba kuni hukumat qarorini himoya qilarkan. Biroq, u davlat zaxiralaridan berilgan harbiy yordam asosan Yevropa Tinchlik Mexanizmi (EPF) orqali qoplanganini ta’kidlamadi.
Mudofaa vazirligi DW so‘roviga javoban, Bolgariya 2025 va 2026-yillarda EPFdan 3 million yevrodan ko‘proq mablag‘ olganini ma’lum qildi. Bundan tashqari, uch tomonlama kelishuvlar vazirlik byudjetiga 200 million yevrodan ko‘proq mablag‘ keltirgan. Vazirlik ma’lumotlariga ko‘ra, bu mablag‘ning yarmidan ko‘pi davlat byudjeti taqchilligini qoplashga sarflangan.
Sobiq mudofaa vaziri Todor Tagarevning so‘zlariga ko‘ra, “bu mexanizm orqali Bolgariya armiyasi va Mudofaa vazirligi harbiy modernizatsiya loyihalariga qayta investitsiya qilinishi mumkin bo‘lgan qo‘shimcha mablag‘larni oldi”. Xususiy mudofaa sanoati esa sotuvlarni sezilarli darajada oshirgan va 2024-yilda Bolgariya yalpi ichki mahsulotining 4 foizidan ko‘prog‘ini tashkil qilgan.
Tagarev davrida (2023-2024) Bolgariya eski sovet qurollarini yetkazib, evaziga NATO standartidagi zamonaviy harbiy texnika olgan edi. Hozirgi eksport taqiqi tufayli “Bolgariya bu imkoniyatni yo‘qotmoqda”, dedi u.
Sobiq tashqi ishlar vaziri Nadejda Neynski bu fikrni tasdiqlab, “Ukrainaga harbiy yordam Bolgariya armiyasining imkoniyatlarini kamaytirmaydi, aksincha, ularni oshiradi” dedi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Bolgariyaning Ukrainaga davlat yetkazib berganlari orasida 100 dona BTR-60PB zirhli transportyori, ularning qurollari va ehtiyot qismlari, shuningdek, S-300 havo hujumiga qarshi tizimlari uchun nuqsonli raketalar bo‘lgan.
2026-yil mart oyida Bolgariya muvaqqat bosh vaziri Andrey Gyurov va tashqi ishlar vaziri Neynski Ukraina bilan xavfsizlik sohasida hamkorlik shartnomasini imzolagan edi. Bu qadam Rumen Radev va Bolgariyaning Rossiyaparast partiyalari tomonidan tanqid qilingan bo‘lsa-da, Neynski bu kelishuv Bolgariya harbiylariga Ukrainada ishlab chiqilgan “eng ilg‘or mudofaa texnologiyalariga” kirish imkoniyatini berishini aytdi.
Aprel oyida mutlaq ko‘pchilik bilan saylangan Rumen Radev korrupsiyaga qarshi kurash, narxlarni pasaytirish va tashqi ishlarda “pragmatik” yondashuv platformasida kampaniya olib borgan. U Ukrainani qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha hech qanday Yevropa Ittifoqi qaroriga veto qo‘ymasligini aytgan bo‘lsa-da, Yevropani Rossiya bilan diplomatik yutuqqa erisha olmagani uchun tanqid qilgan.
So‘nggi Eurobarometer so‘roviga ko‘ra, bolgarlarning 66 foizi Ukraina uchun qurol sotib olishni moliyalashtirishga qarshi, bu ko‘rsatkich Yevropa Ittifoqi bo‘ylab 39 foizni tashkil qiladi. Tagarevning fikricha, “bu bayonotlar asosan ichki foydalanish uchun – Progressiv Bolgariyaning rusparast elektorati uchun, biz Rossiya manfaatlariga zarar yetkazishni xohlamaymiz degan fikrni saqlab qolish maqsadida qilingan”.
Yevropa Komissiyasi prezidenti va Yevropa Kengashi prezidenti Bolgariyaning siyosat o‘zgarishiga izoh bermagan. Biroq Neynski uchun bunday qarorlar mamlakatning uzoq muddatli obro‘siga putur yetkazadi. “Hamkorlarimizga yuborilayotgan xabar: ‘Bizga ishonib bo‘lmaydi’. Va bu urush tugaydi, Ukrainani tiklashda ishtirok etish faqat ishonchli mamlakatlar uchun mumkin bo‘ladi”, dedi u.
Source: www.dw.com