Amerika Qo‘shma Shtatlari va Eron o‘rtasida 100 kundan ortiq davom etgan urushdan so‘ng, yakshanba kuni e’lon qilingan “kelishuvga erishish bo‘yicha kelishuv” kuzatuvchilar tomonidan to‘y marosimi o‘tkazilgan, ammo uzuk hali ko‘rinmagan deb baholanmoqda.
Harbiy harakatlarni to‘xtatish va oldindan kelishilgan bir qator asosiy masalalar bo‘yicha 60 kunlik muzokaralar jarayonini boshlash to‘g‘risidagi kelishuv mintaqada barqarorlikka intilayotganlar tomonidan olqishlandi. Fors ko‘rfazi davlatlari o‘z hududlaridagi AQSh harbiy obyektlari va infratuzilmasiga Eron hujumlari tufayli yuzaga kelgan noaniqlikdan xalos bo‘lishdi, Livan esa Isroilning deyarli beshdan bir qismini egallab olgan hujumlariga qaramay, umid nurini ko‘rdi.
Juma kuni Jenevada rasman imzolanishi kutilayotgan kelishuvning to‘liq matni hali e’lon qilinmagan. Biroq, so‘nggi kunlarda unda nima borligi haqidagi uchinchi qo‘l ma’lumotlari bir-biriga zid kelmoqda.
Asosiy voqea nima kelishilganligi emas, balki nima keyinga qoldirilganligidir. Eronning Mehr axborot agentligiga ko‘ra, kelishuv loyihasi tomonlarga Eron yadro dasturi va uning 440 kg yuqori boyitilgan uran zaxirasi bilan nima qilish bo‘yicha yakuniy kelishuvga erishish uchun 60 kun beradi. Shu davrda 24 milliard dollarlik muzlatilgan Eron aktivlari chiqarilishi kutilmoqda, ammo AQSh buni tasdiqlamagan.
Eronning raketa dasturi va mintaqadagi proksi qurolli guruhlarni qo‘llab-quvvatlashi bilan bog‘liq masalalar muzokaralar kun tartibidan olib tashlangan. Natijada, urushni to‘xtatuvchi, ammo uni keltirib chiqargan asosiy kelishmovchiliklarni keyinga qoldiruvchi kelishuv paydo bo‘ldi.
Tahlilchilarning ta’kidlashicha, eng qiyin jang “Eronning Yadro qurolini tarqatmaslik to‘g‘risidagi shartnoma bo‘yicha tinch boyitish dasturini saqlab qolish talabi bilan Vashingtonning dasturni harbiy maqsadlarga yo‘naltirilishining oldini olish uchun qat’iy cheklovlar talabi o‘rtasida murosaga kelish” bo‘ladi.
Kelishuv tanqidchilari, jumladan, 2015-yilgi Eron yadro kelishuvini tuzishda yordam bergan Obama ma’muriyati amaldorlarining ta’kidlashicha, AQSh urush boshlanishidan oldin Eron bilan yadro masalasida ancha yaxshi muzokara pozitsiyasiga ega edi. Endi esa sa’y-harakatlarning katta qismi fevral oyi oxirigacha butunlay erkin bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozining qayta ochilishini ta’minlashga sarflanadi.
Source: www.aljazeera.com