Yevropaning eng yirik mudofaa ko‘rgazmalaridan biri bo‘lgan Eurosatory 2024 Parij yaqinidagi Villepinteda o‘z eshiklarini ochdi. 2000 dan ortiq eksponentlar, harbiy amaldorlar va siyosatchilar ishtirok etayotgan ushbu tadbirda Yevropa mudofaa sanoatining so‘nggi yutuqlari namoyish etilmoqda. Buyurtmalar daftari to‘la bo‘lishiga qaramay, optimistik kayfiyatni umidsizlik qopladi.
Fransiya va Germaniya o‘rtasidagi eng yirik mudofaa loyihasi – Future Combat Air System (FCAS) dasturi amalda barbod bo‘ldi. 2017-yilda Brexit va AQSh prezidenti Donald Trampning saylanishiga javoban boshlangan ushbu oltinchi avlod qiruvchi samolyot loyihasi endi qo‘shma asosda qurilmaydi. Fransiya mudofaa vaziri Ketrin Votren dushanba kungi nutqida bu mavzuni chetlab o‘tdi.
FCAS bilan birga ishga tushirilgan Main Ground Combat System (MGCS) tank dasturi ham xuddi shunday taqdirga duch kelmoqda. Germaniyaning eng yirik mudofaa kompaniyasi Rheinmetall rahbari Armin Pappergerning so‘zlariga ko‘ra, Parij loyihani moliyalashtirishni keskin qisqartirishni ko‘rib chiqmoqda. Yevropa tashqi aloqalar kengashi (ECFR) eksperti Ulrike Franke bu ogohlantirishlarni jiddiy qabul qilish kerakligini ta’kidladi.
Ikki loyihaning muvaffaqiyatsizligining asosiy sababi – milliy sanoat manfaatlarining ustunligi. Germaniya mudofaa vaziri Boris Pistorius FCASning barbod bo‘lishida sanoatni aybladi: “Hukumat darajasida qo‘limiz bog‘langan edi. Germaniya va Fransiya hukumatlari loyihani davom ettirishni juda xohlashardi.” Fransiya Senati mudofaa qo‘mitasi raisi Sedrik Perren esa “biz farqli ambitsiyalardan raqobatdosh ambitsiyalarga o‘tdik” deya ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarning yomonlashganini ta’kidladi.
Muammolar faqat ikkita yirik loyiha bilan cheklanmaydi. Germaniya, Fransiya, Italiya va Ispaniya tomonidan birgalikda ishlab chiqilayotgan Eurodrone dasturi ham qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Narxlarning oshishi va kechikishlar tufayli, ayniqsa Fransiyada dasturning harbiy qiymati shubha ostiga olinmoqda.
Germaniya mudofaa sanoatining jadal rivojlanishi Parijda xavotir uyg‘otmoqda. Fransiya Senatori Perrenning so‘zlariga ko‘ra, Berlin o‘z milliy manfaatlariga tobora ko‘proq e’tibor qaratmoqda va maxsus mudofaa fondidan milliardlab yevrolarni jalb qilmoqda. Yevropa mudofaa sanoati jahon darajasidagi qurol tizimlarini ishlab chiqarishga qodir bo‘lsa-da, milliy sanoat manfaatlari qaror qabul qilishda asosiy omil bo‘lib qolar ekan, Yevropa mudofaa hamkorligi samarasiz va zaif bo‘lib qoladi.
Source: www.dw.com