Pokiston Milliy Tabiiy Ofatlarni Boshqarish Agentligi (NDMA) yakshanba kuni butun mamlakat bo‘ylab ogohlantirish e’lon qildi. Keyingi 12-24 soat ichida kuchli yomg‘ir, shaharlarda suv toshqini va shimoliy hududlarda muzlik ko‘llarining yorilishi (GLOF) xavfi yuqori ekanligi ta’kidlandi.
Eng zaif hududlar sifatida tog‘li Gilgit-Baltiston mintaqasidagi Hunza va Skardu, shuningdek, shimoli-g‘arbiy Xayber-Paxtunxva viloyati belgilandi. Poytaxt Islomobod va Ravalpindi kabi shaharlarda ham suv toshqini kutilmoqda. Viloyat va tuman ma’muriyatlari yuqori shaylikka keltirilib, drenaj tizimlarini tozalash topshirig‘i berildi.
NDMA sayyoh va yo‘lovchilarga kuchli yomg‘ir paytida keraksiz sayohatlardan qochishni tavsiya qildi. Shimoliy hududlarga borishdan oldin ob-havo va yo‘l sharoitlarini tekshirish so‘raldi, chunki ko‘chkilar ba’zi yo‘llarni yopib qo‘yishi mumkin.
Ogohlantirish Pokistonning to‘rtinchi yil ketma-ket kuchli musson mavsumiga tayyorlanayotgan paytga to‘g‘ri keldi. O‘tgan yili musson yomg‘irlari 1000 dan ortiq odamni, jumladan 275 bolani o‘ldirgan va 3 million kishini uy-joyidan ayrilishiga sabab bo‘lgan.
Eng dahshatli 2022 yilgi toshqinlar bo‘lib, mamlakatning deyarli uchdan bir qismini suv bosgan, 1700 ga yaqin odam halok bo‘lgan, 30 milliondan ortiq kishi ko‘chirilgan, 14,8 milliard dollar zarar yetkazilgan va yalpi ichki mahsulotdan 15,2 milliard dollar yo‘qotilgan.
Pokiston global emissiyaning 1 foizidan kamrog‘ini chiqaradi, ammo iqlim o‘zgarishidan eng ko‘p zarar ko‘rgan besh mamlakatdan biri bo‘lib qolmoqda. Gilgit-Baltistonda harorat bu yil 48,5 darajaga yetib, 1971 yildagi rekordni yangiladi. Bu muzliklarning erishini tezlashtirib, ko‘llarni shishirib yubormoqda.
Pokistonda 13 000 ga yaqin muzlik bor – qutb muzliklaridan keyin dunyoda eng ko‘p. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi (UNDP) ma’lumotlariga ko‘ra, Hindukush, Himolay va Karakorum tog‘ tizmalaridagi erigan muzliklar Gilgit-Baltiston va Xayber-Paxtunxvada 3000 dan ortiq muzlik ko‘llarini hosil qilgan. Ulardan 33 tasi xavfli deb baholangan va 7,1 million kishi xavf ostida.
GLOF hodisalari millionlab kub metr suv va qoldiqlarni bir necha soat ichida chiqarib, ko‘priklar, fermer xo‘jaliklari va butun jamoalarni vayron qiladi. 2017 yilda Pokiston UNDP bilan hamkorlikda GLOF-II loyihasini boshlagan bo‘lib, u 24 vodiyni qamrab olgan. Biroq, Gilgit-Baltiston Favqulodda Vaziyatlar Boshqarmasi direktori Zakir Husaynning aytishicha, qamrov ko‘lami noto‘g‘ri tushunilgan: loyiha faqat 16 vodiyni qamrab olgan va 2025 yilda eng qattiq zarar ko‘rgan hududlarning ko‘pida erta ogohlantirish tizimi umuman bo‘lmagan.
2022 yilgi toshqinlardan keyin 2023 yil yanvarida Jenevada donorlar konferensiyasi bo‘lib, unda 11 milliard dollar va’da qilingan edi. Biroq, BMTning gumanitar koordinatsiya agentligi OCHA ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yil iyuniga qadar atigi 4,5 milliard dollar yetkazilgan. Husayn bu kamomadni rivojlangan davlatlarning mas’uliyatni o‘z zimmasiga olmasligi deb baholadi.
Husayn, shuningdek, infratuzilma yetishmasligi va institutlar o‘rtasidagi muvofiqlashtirishning yo‘qligi mamlakatni yanada zaiflashtirayotganini ta’kidladi: “Hech qanday yagona ishonchli ma’lumot manbasi yo‘q. Bir institut qabul qilgan narsani boshqasi qabul qilmaydi va bu ma’muriy to‘siqlar va javob choralarida uzilishlarga olib keladi.”
Source: www.aljazeera.com