Iroqda korrupsiyaga qarshi kutilmagan to‘lqin natijasida yuqori martabali amaldorlar hibsga olinib, o‘n millionlab dollar miqdoridagi mablag‘ musodara qilindi. Bu mamlakat bo‘ylab jamoatchilik fikrini uyg‘otib, o‘n yillar davom etgan moliyaviy korrupsiya muammosiga e’tiborni qaratdi.
Iroq Oliy Sud Kengashi seshanba kuni neft vazirligi qayta ishlash ishlari bo‘yicha kotib o‘rinbosari Adnan al-Jumayliy bilan bog‘liq korrupsiya tergovida musodara qilingan naqd pul miqdori taxminan 86 million dollarga yetganini ma’lum qildi. Shuningdek, 70 ta mulk, 21 ta avtomobil va taxminan 3 kilogramm oltin taqinchoqlar musodara qilingan.
Sud organlari mablag‘lar al-Jumayliy va ish bilan bog‘liq boshqa shaxslar tomonidan amalga oshirilgan loyihalardagi isrofgarchilik bilan bog‘liqligini bildirdi. Al-Jumayliy, shuningdek, Iroq Shimoliy Neftni Qayta Ishlash Kompaniyasi rahbari bo‘lib, 30 may kuni Bag‘dod shimolidagi al-Ishoqiy shahridagi uyida hibsga olingan.
Bu hodisa yangi Bosh vazir Ali al-Zaydiyning so‘nggi yillarda hukumat tomonidan berilgan shartnomalarni korrupsiya belgilari uchun tekshirishni buyurganidan bir necha kun o‘tib sodir bo‘ldi. Oliy Sud Kengashi, shuningdek, Saloh ad-Din gubernatorligining sobiq hokimi Raed al-Juburiy ham hibsga olinganini qo‘shimcha qildi.
Korrupsiyaga qarshi faollar Iroq siyosiy tuzilmasi poraxo‘rlik asosida qurilganini, partiyalar va siyosatchilar o‘z homiylik tarmoqlari va vakolatlaridan davlat resurslarini talon-taroj qilish uchun foydalanayotganini ta’kidlamoqda. Transparency International’ning 2025 yilgi Korrupsiyani Idrok Qilish Indeksida Iroq 182 mamlakat ichida 136-o‘rinni egalladi, biroq hisobotda “muhim tarkibiy to‘siqlar” mavjudligi qayd etilgan.
Al-Jumayliy Bosh vazir al-Zaydiy 16 mayda lavozimga kirishganidan beri korrupsiya ayblovi bilan hibsga olingan eng yuqori martabali hukumat amaldoridir. Iyun oyida Iroq Elektr energetikasi vazirligining yetakchi amaldori Alaa Samir al-Juburiy ham korrupsiya va davlat mablag‘larini isrof qilishda ayblanib hibsga olingan.
Al-Zaydiy, shuningdek, shubhali korrupsiya tufayli 764 million dollarlik Bag‘dod xalqaro aeroportini rivojlantirish loyihasini bekor qildi. Bosh vazir o‘zining birinchi qarorlaridan birida, davlat sektori va xarid jarayonlarida korrupsiyaga qarshi kurashish uchun Oliy Suveren Kengashni tuzdi.
“Iroq hukumati va bosh vazir korrupsiyani Iroq davlati va uning siyosiy tuzumiga tahdid soluvchi eng jiddiy muammolardan biri deb biladi”, dedi hukumat vakili Haydar al-Abudiy. Biroq, ba’zi kuzatuvchilar bu jarayonga shubha bilan qarashmoqda va u hali eski, muhimroq yoki siyosiy jihatdan nozik korrupsiya holatlarini ko‘rib chiqmaganini ta’kidlamoqda.
“Men bu Bosh vazir boshchiligidagi birinchi jamoaviy korrupsiyaga qarshi harakat ekanligini tan olaman”, dedi Iroq Federal Halollik Komissiyasining sobiq rahbari Musa Faraj. “Lekin bosh vazirga maslahatim jiddiy va katta eski fayllardan boshlashdir. Ularning eng yuqorisida oldingi yillardagi Markaziy bank valyuta auktsionlari turadi, u yerda korrupsiya o‘nlab milliard dollarga yetgan”.
2021 yil mart oyida Iroq Federal Halollik Komissiyasi 2003 yildagi AQSh boshchiligidagi bosqindan beri mamlakatdan 240 milliard dollar noqonuniy olib chiqilganini taxmin qilgan. Komissiyaning Aktivlarni Qaytarish Departamenti korrupsiyaga yo‘qotilgan milliardlab dollarlarni qaytarish imkoniyatiga ega, ammo bu juda qiyin vazifa.
“O‘g‘irlangan mablag‘larni mamlakat ichkarisidan yoki chet eldan qaytarish juda qiyin, hatto imkonsiz jarayon”, dedi an-Nahrain Shaffoflik va Halollik Jamg‘armasi rahbari Muhammad Rahim ar-Rubiy. “Buning sabablaridan biri Iroqning eskirgan huquqiy tizimi bo‘lib, u hali ham 1969 yilgi Jinoyat Kodeksiga asoslanadi. Ushbu kodeksning aksariyat qonunlari 2003 yildan keyin sodir etilgan moliyaviy jinoyatlarni qamrab olmaydi”.
2024 yilgi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi hisobotida Iroqdagi korrupsiya bo‘yicha “korrupsiya bilan bog‘liq jiddiylikka to‘liq mos kelmaydigan keng huquqiy asoslarga tayanish davom etayotgani” qayd etilgan. “Iroqda korrupsiya siyosiy himoyalangan. Shuning uchun unga qarshi kurashish juda murakkab vazifadir”, dedi Halollik Komissiyasining sobiq xodimi G‘olib al-Daamiy.
Source: www.aljazeera.com