BMTning yangi hisobotiga ko‘ra, 2030 yilgacha Barqaror Rivojlanish Maqsadlariga (BRM) erishish uchun bor-yo‘g‘i besh yil qolgan bo‘lsa-da, ko‘plab ko‘rsatkichlar bo‘yicha taraqqiyot juda sekin. Dunyo aholisining o‘ndan bir qismi hali ham o‘ta qashshoqlikda yashaydi, ikki milliarddan ortiq kishi o‘rtacha yoki jiddiy oziq-ovqat xavfsizligiga duch keladi va iqlim bilan bog‘liq ofatlardan zarar ko‘rganlar soni 2015 yildan beri ikki baravardan ko‘proq oshgan.
2015 yilda xalqaro hamjamiyat qashshoqlikni tugatish, tengsizlikka qarshi kurashish va iqlim o‘zgarishiga qarshi choralar ko‘rish bo‘yicha 17 ta maqsad va 169 ta vazifani belgilagan edi. Ba’zi sohalarda, masalan, deyarli bir milliard kishi xavfsiz ichimlik suviga ega bo‘lgan, OIV infeksiyasi va OITS bilan bog‘liq o‘limlar kamaygan, elektr energiyasi dunyo aholisining 92 foiziga yetkazilgan bo‘lsa-da, ko‘plab boshqa yo‘nalishlarda maqsadlardan ancha orqada qolish kuzatilmoqda.
Maqsadlarning deyarli yarmi juda sekin sur’atlar bilan amalga oshmoqda, 15 foizi esa 2015 yilgi darajadan ham pastga tushgan. Global o‘ta qashshoqlik 2026 yilga borib 10 foizga yetishi kutilmoqda, bu 2015 yilgi darajadan atigi 3 foiz past. Shahar aholisining to‘rtdan bir qismi xarobalar yoki norasmiy aholi punktlarida yashaydi. Bundan tashqari, barcha turlar bo‘yicha yo‘qolib ketish xavfi ortib bormoqda va global harorat 2025 yilda sanoatgacha bo‘lgan darajadan 1,43 daraja Selsiyga oshgan.
BMT Bosh kotibi Antonio Guterrish davlatlarni faollikka chaqirdi, chunki 2025 yilda rasmiy rivojlanish yordami rekord darajada – 23 foizga kamaygan. “Keling, birgalikda Barqaror Rivojlanish Maqsadlariga erishish uchun hal qiluvchi yakuniy turtki beraylik va hamma uchun sog‘lom, farovon kelajakni quraylik”, dedi u.
Taraqqiyotga zo‘ravon mojarolarning kuchayishi to‘sqinlik qilmoqda, bu bir necha oy ichida yillar davomidagi taraqqiyotni yo‘qqa chiqarmoqda. Rivojlanayotgan mamlakatlarda BRM uchun yillik moliyalashtirish taqchilligi taxminan 4 trillion dollarni tashkil etgan bo‘lsa, global harbiy xarajatlar rekord darajaga yetgan. Yaqin Sharqdagi urush dengiz transportini izdan chiqarib, energiya, o‘g‘it va oziq-ovqat yo‘laklarini to‘sib qo‘ygan, bu uzoq muddatda global oziq-ovqat xavfsizligiga, ayniqsa Afrika va Osiyoning ayrim qismlariga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Global ochlik 2024 yilda biroz kamaygan bo‘lsa-da, 2015 yilga nisbatan hali ham yuqori. Dunyo aholisining 8 foizdan ortig‘i surunkali ochlikni boshdan kechirmoqda, ikki milliarddan ortiq kishi yil davomida ma’lum vaqtlarda yetarli oziq-ovqatga ega bo‘lmayapti. Taraqqiyot asosan Janubiy Osiyo va Lotin Amerikasidagi pandemiyadan keyingi iqtisodiy tiklanish hisobiga bo‘lgan, G‘arbiy Osiyo va Afrikada ochlik o‘sishda davom etmoqda.
Suv stressi bir qancha mintaqalarda jiddiy bo‘lib qolmoqda. Dunyo aholisining 10 foizi yuqori yoki kritik darajadagi suv stressi bo‘lgan mamlakatlarda yashaydi. Deyarli dunyo mamlakatlarining yarmi daryo oqimining kamayganini xabar qilgan, Lotin Amerikasi, Karib havzasi va Markaziy va Janubiy Osiyoning ayrim qismlari eng ko‘p zarar ko‘rgan.
2015-2025 yillar eng issiq davr bo‘ldi va issiqxona gazlari chiqindilari o‘sishda davom etmoqda, 2024 yil yangi rekord o‘rnatdi. Okean atmosferada to‘planayotgan ortiqcha issiqlikning 90 foizini o‘ziga singdirib, ketma-ket to‘qqizinchi yil eng yuqori darajaga yetdi. Issiq okeanlar muz qatlamlarining erishiga olib keladi, bu esa dengiz sathining ko‘tarilishiga sabab bo‘ladi va tropik bo‘ronlarni kuchaytiradi.
Elektr energiyasidan foydalanish imkoniyati 92 foizga yetgan bo‘lsa-da, 650 milliondan ortiq kishi hali ham elektrsiz yashamoqda. Prognozlar 2030 yilga borib bu ko‘rsatkich atigi yarim foizga oshishini ko‘rsatmoqda. Qayta tiklanadigan energiya ulushi o‘sishda davom etmoqda, ammo xalqaro energiya, iqlim va rivojlanish maqsadlariga erishish uchun zarur bo‘lgan miqyosda emas.
Ba’zi mintaqalarda xarobalarda yashovchilar ulushi kamaygan bo‘lsa-da, global miqyosda ularning soni bir milliarddan oshdi. BMTning Yashash joylari bo‘yicha ijrochi direktori Anaklaudiya Rossbaxning ta’kidlashicha, “Biz global uy-joy inqirozini boshdan kechirmoqdamiz” va “agar uy-joy va norasmiy aholi punktlari masalasini hal qilmasak, barcha BRM xavf ostida qoladi”.
BMT shoshilinch ravishda davlatlarni moliyalashtirish taqchilligini yopishga, energiya o‘tishini tezlashtirishga va ko‘p tomonlama hamkorlikni kuchaytirishga chaqirmoqda. Tashkilotning ta’kidlashicha, kelgusi to‘rt yil ichida qabul qilinadigan qarorlar 2030 yilgi maqsadlarga erishish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega va bu kelajak avlodlarga uzoq muddatli ta’sir ko‘rsatadi.
Source: www.dw.com