AQSh va Isroil rejimi fevral oyining oxirida Eronga qarshi urush boshlaganida, ular Islom Respublikasini va uning Yaqin Sharqdagi "Qarshilik oʻqi" deb ataladigan tarmogʻini zaiflashtirishga umid qilgan edi. Bu tarmoqqa Gʻazodagi Hamas, Livandagi Hizbulloh, Yamandagi hutiylar va Iroqdagi qurolli guruhlar kiradi.
Century International tahlil markazi eksperti Piter Solsberining soʻzlariga koʻra, dastlab "toʻgʻri rahbarlar, qurol-yarogʻ obyektlari va taʼminot liniyalariga zarba berish orqali tashqi kuch Eron rejimi va uning ittifoqchilari tarmogʻida halokatli muvaffaqiyatsizlikka olib kelishi mumkin" deb taxmin qilingan edi.
Biroq, AQSh va Isroil rejimi harbiy maqsadlarning koʻpchiligiga erishganiga qaramay, Eron kuchlari qoʻshni Fors koʻrfazi davlatlariga va Hormuz boʻgʻozidagi kemalarga dron hujumlarini davom ettirishga muvaffaq boʻldi. Shu bilan birga, Livandagi Hizbulloh va Yamandagi hutiylar Isroil va Qizil dengizdagi tijorat kemalariga hujumlarni kuchaytirdi.
Xalqaro Strategik Tadqiqotlar Instituti eksperti Volf-Kristian Paesning taʼkidlashicha, "proksi" atamasi notoʻgʻri, chunki u Tehron va tarmoq aʼzolari oʻrtasida buyruq va nazorat munosabatlarini nazarda tutadi. Uning soʻzlariga koʻra, bir necha yil oldin Tehron oʻz ittifoqchilariga toʻliq tizimlar va kerakli treninglarni topshirgan boʻlsa, bugungi kunda bu guruhlar Eron dizaynlari asosida oʻz dronlarini qurishlari mumkin.
"Beyond the Axis" hisobotiga koʻra, Shahed-136 droni uchun dvigatellar toʻgʻridan-toʻgʻri Xitoy ishlab chiqaruvchilaridan olinadi. Paesning taʼkidlashicha, "ikki maqsadli texnologiyani nazorat qilish qiyin va anʼanaviy kontrabanda markazi boʻlmagan holda, taʼminot zanjirini kuzatish pichan ichidan igna qidirishga oʻxshaydi".
Hisobotga koʻra, 2016-yilda 140 ta boʻlgan dron bilan bogʻliq mojarolar 2025-yilda 58 000 dan oshib, 41 000% ga oshgan. Eronning hamkorlarining dronlarni mustaqil ishlab chiqarish va joylashtirish qobiliyati ularning Tehron bilan munosabatlarini oʻzgartirmoqda.
Chatham House eksperti Nil Kvilliamning fikricha, Yamandagi hutiylar guruhi endi oʻn yil oldin tasavvur qilib boʻlmaydigan operatsion avtonomiyaga ega. Hutiylar 2023-2025 yillardagi Gʻazo urushi davomida Isroil va Qizil dengizdagi kemalarga hujum qilgan. Hisobotda, shuningdek, 2022-yildan beri hutiylarning Somali, Jibuti, Eritreya va Sudanda kontrabanda tarmoqlari mavjudligi qayd etilgan.
Livandagi Hizbulloh uzoq yillar davomida Tehronning eng yaxshi jihozlangan proksi kuchi boʻlgan. 2024-yil noyabridagi sulh 2026-yil martida buzildi. Kvilliamning taʼkidlashicha, Hizbullohning Erondagi soʻnggi mojaro davomida ishtiroki va Tehronning har qanday sulh kelishuviga Livanni kiritish talabi ularning qanchalik bogʻliqligini koʻrsatadi.
Iroqda Tehron bilan bogʻliq qurolli guruhlar mahalliy manfaatlar bilan Eron aloqalarini muvozanatlashiga toʻgʻri keladi. Kvilliamning soʻzlariga koʻra, "Tehron uchun qiyinchilik tobora koʻproq manfaatlari faqat qisman mos keladigan koʻplab qobiliyatli aktyorlarni muvofiqlashtirishdir".
Solsberining fikricha, Eron hali ham eng kuchli va muhim tugun boʻlib qolmoqda, ammo munosabatlar oʻzaro bogʻliqlikka aylandi. Kvilliamning xulosasiga koʻra, dronlarning tarqalishi tarmoqni yanada chidamli, buzish qiyinroq va potentsial oldindan aytib boʻlmaydigan qiladi.
Source: www.dw.com