NATOning 2011-yilda Liviyadagi aralashuvi uzoq davom etgan tartibsizlik va siyosiy inqirozga yo‘l ochganidan 15 yil o‘tib, Qo‘shma Shtatlar Shimoliy Afrika davlatini birlashtirish rejasini ilgari surmoqda.

AQSh prezidenti Donald Trampning arab, Yaqin Sharq va Afrika masalalari bo‘yicha maslahatchisi Massad Bulus boshchiligidagi reja Liviyadagi urushayotgan tomonlarni hamkorlikka undash uchun kuchayib borayotgan moliyaviy inqirozdan foydalanishni maqsad qilgan.

Liviya 2011-yildagi NATO operatsiyasidan keyin fuqarolar urushi natijasida sharqiy va g‘arbiy ma'muriyatlar o‘rtasida bo‘lingan. BMT tomonidan tan olingan Milliy birlik hukumati Tripolida, sharqda esa Xalifa Haftarning Liviya Arab Qurolli Kuchlari joylashgan.

Trampning ikkinchi muddatida Bulus yetakchilik qilayotgan AQSh rejasi urushayotgan tomonlarni birlashgan hukumat tuzishga ko‘ndirishga qaratilgan. Buning evaziga AQSh kompaniyalarining Liviyaning yirik neft konlariga sarmoya kiritishiga ruxsat beriladi.

Reja tafsilotlariga ko‘ra, hokimiyat taqsimoti nazarda tutilgan: Dbeiba bosh vazir lavozimida qoladi, Saddam Haftar esa prezident vazifasini bajaradi. Biroq tahlilchilar bu kelishuv barqarorlikni ta'minlaydimi yoki hokimiyatni mustahkamlabgina qo‘yadimi, degan savolni ko‘tarmoqda.

AQShning Liviyada vositachilik qilishiga bir qancha sabablar bor: mamlakat Afrikadagi eng yirik neft zaxiralariga ega; neft Yevropaga yetkazib berish uchun qulay joylashgan; inqirozni tugatish Yevropaga noqonuniy migratsiyani kamaytirishga yordam beradi.

Hozircha muvaffaqiyatli element 2026-yil uchun yagona milliy byudjet kelishuvi bo‘ldi. Biroq yagona hukumat tuzish bo‘yicha kelishuv hali mavjud emas. Saddam Haftar tashabbusni qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsa-da, Dbeiba oilasi g‘arbiy Liviyadagi keng qarshilik tufayli hali rozi bo‘lmagan.

Source: www.aljazeera.com