Germaniya hukumati 2026-yilning birinchi besh oyida Isroilga qurol-yarog‘ eksporti uchun qariyb 800 million yevro (913 million dollar) miqdorida litsenziya berganini tasdiqladi. Bu avvalgi 20 oydagi umumiy ko‘rsatkichdan ham ko‘pdir.
Federal Tashqi ishlar vazirligining o‘ta o‘ngchi “Alternativa für Deutschland” (AfD) partiyasining parlament so‘roviga bergan javobiga ko‘ra, deyarli barcha ruxsatnomalar aprel va may oylarida berilgan.
Ushbu ruxsatnomalar Germaniyaning G‘azodagi vayronagarchilikdan xavotirda ekanligi haqidagi bayonotlariga qaramay, Isroilga qurol eksportining keskin o‘sishini ko‘rsatadi. Hukumatning ta’kidlashicha, litsenziyalar qiymatining 60 foizdan ortig‘i bitta nomsiz “yirik dengiz loyihasi”ga mo‘ljallangan.
Tahlilchilarning fikricha, bu Germaniyaning TKMS kompaniyasi tomonidan qurilgan suv osti kemasi bo‘lishi mumkin. Yadroviy qurolni tashishga qodir “INS Drakon” nomli Dolphin II sinfidagi suv osti kemasi o‘tgan yili Boltiq dengizidagi Kil shahridagi kemasozlik zavodida ilk suzishini amalga oshirgan. Uning qiymati taxminan 480 million yevro (548 million dollar) deb baholanmoqda.
Bir qator ma’lumotlarga ko‘ra, kema vertikal uchirish tizimi (VLS) bilan jihozlangan bo‘lishi mumkin, bu esa undan yadroviy kallakli qanotli yoki ballistik raketalarni uchirish imkonini beradi. Isroil Janubiy Koreyadan keyin VLSni zamonaviy, havoga bog‘liq bo‘lmagan harakatlanish tizimiga ega an’anaviy suv osti kemasida qo‘llagan ikkinchi davlat bo‘ladi.
May oyida TKMS Isroilning eng yirik xususiy mudofaa pudratchisi Elbit Systems bilan kelajakdagi hamkorlik to‘g‘risida anglashuv memorandumini imzolagan. Germaniya Tashqi ishlar vazirligi va Iqtisodiyot va energetika vazirligi bu borada izoh berishdan bosh tortgan.
Bonn Xalqaro mojarolarni o‘rganish markazining katta ilmiy xodimi Maks Mutshlerning so‘zlariga ko‘ra, “hukumatning buni aniq aytmasligi qurol eksportidagi shaffoflik yo‘qligining odatiy namunasidir”. O‘tgan yili suv osti kemasi uchun eksport litsenziyasi berilganmi yoki yo‘qmi degan masala bo‘yicha qarama-qarshi xabarlar tarqalgan.
Germaniyaning Isroilga qurol eksporti siyosati o‘zgarishlar bilan ajralib turadi. Avgust oyi boshida kansler Fridrix Merts Germaniya G‘azo sektorida ishlatilishi mumkin bo‘lgan harbiy texnika uchun boshqa litsenziya bermasligini e’lon qilgan edi. Biroq qisman taqiq uzoqqa cho‘zilmadi: noyabr oyida hukumat cheklovlarni bekor qilib, eksport arizalarini har bir holatda ko‘rib chiqishga qaytdi.
Mutshlerning ta’kidlashicha, hukumatdagi ba’zi kishilar “Isroilning G‘azodagi harbiy amaliyoti davomida ko‘plab ishonchli urush jinoyatlari haqidagi xabarlar fonida Isroilga ma’lum qurollarni eksport qilishni muammoli deb bilgan”. Biroq bu “Isroilga nisbatan umumiy cheklovchi qurol eksporti siyosatini olib kelish uchun” yetarli bo‘lmagan.
Germaniya dunyodagi eng yirik qurol eksportchilaridan biridir. 2026-yilning birinchi olti oyida 13,87 milliard yevro (15,8 milliard dollar) qiymatidagi qurol-yarog‘ uchun litsenziyalar berilgan. Bu 2025-yilning shu davriga nisbatan to‘rt baravar ko‘pdir. Ukraina Germaniya qurol eksportining asosiy oluvchisi bo‘lib qolmoqda.
Germaniya iqtisodiyotidagi inqiroz kuchaygan bir paytda, mudofaa sanoati so‘nggi yillarda jadal rivojlanmoqda. Stokgolm tinchlik tadqiqotlari xalqaro instituti katta ilmiy xodimi Piter D Vezemanning so‘zlariga ko‘ra, “Yevropada qurolga talab so‘nggi bir necha yil ichida keskin oshgan, dunyoning boshqa ko‘plab mintaqalarida esa talab pasaymayapti yoki oshishi mumkin”.
Source: www.aljazeera.com